CBAM

Ostatnia aktualizacja: 27.04.2026

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), czyli graniczny podatek węglowy, to unijny mechanizm obowiązujący od 1 października 2023 r., którego celem jest objęcie opłatą emisyjną wybranych towarów importowanych spoza Unii Europejskiej. Dotyczy on produktów, których wytwarzanie wiąże się z wysoką emisją CO₂.

Mechanizm ten stanowi uzupełnienie systemu EU ETS i ma zapewnić równe warunki konkurencji między producentami z UE a importerami z państw trzecich, w których nie obowiązują porównywalne regulacje klimatyczne. Od 1 stycznia 2026 r. rozpoczęło się wdrożenie przepisów rozporządzenia CBAM, nakładając importerów obowiązek zakupu certyfikatów CBAM odpowiadających emisji wbudowanej w sprowadzane towary.

Celem CBAM jest przeciwdziałanie zjawisku tzw. ucieczki emisji oraz wyrównanie kosztów emisji między rynkiem unijnym a krajami spoza UE.

Jak działa CBAM?

1. Obliczanie emisji wbudowanych

CBAM opiera się na emisjach wbudowanych w importowane towary, czyli emisjach gazów cieplarnianych powstałych podczas ich produkcji.

Emisje te są obliczane zgodnie z metodologią zbliżoną do zasad raportowania stosowanych w EU ETS dla analogicznych produktów wytwarzanych na terenie UE. W przypadku braku szczegółowych danych dopuszczalne jest stosowanie wartości domyślnych, choć Komisja Europejska stopniowo zaostrza zasady ich stosowania, aby ograniczyć ryzyko obchodzenia regulacji.

2. Certyfikaty CBAM

Od 1 stycznia 2026 r. CBAM przechodzi z fazy przejściowej do fazy pełnego funkcjonowania. Importerzy będą zobowiązani do zakupu i umarzania certyfikatów CBAM odpowiadających emisjom wbudowanym w importowane towary.

Cena certyfikatów będzie powiązana z ceną uprawnień do emisji w ramach EU ETS. Dzięki temu importerzy poniosą koszt emisji podobny do kosztu ponoszonego przez producentów w UE.

3. Odliczenie kosztów emisji poniesionych poza UE

Jeżeli producent spoza UE zapłacił już cenę emisji CO₂ w swoim kraju (np. w ramach krajowego systemu handlu emisjami lub podatku węglowego), koszt ten może zostać odliczony od zobowiązań CBAM.

Mechanizm ten ma zapobiegać podwójnemu obciążeniu oraz uwzględniać istniejące systemy ustalania ceny emisji w państwach trzecich.

Aktualizacje regulacyjne i uproszczenia (2025–2026)

W 2025 r. Unia Europejska przyjęła zmiany upraszczające funkcjonowanie CBAM, wprowadzone rozporządzeniem (UE) 2025/2083, będącym częścią pakietu legislacyjnego mającego na celu ograniczenie obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw.

Najważniejsze zmiany obejmują:

1. Próg „de minimis” dla importerów

Zgodnie z nowymi przepisami importerzy, którzy w ciągu roku sprowadzają do Unii Europejskiej 50 ton lub mniej (łącznej masy netto) towarów objętych CBAM, są zwolnieni z obowiązków wynikających z mechanizmu. Zwolnienie to obejmuje przede wszystkim brak konieczności składania deklaracji CBAM oraz zakupu i umarzania certyfikatów CBAM.

Wyjątek od tej zasady stanowią wodór oraz energia elektryczna, które zostały wyłączone z zakresu zwolnienia „de minimis”.

Próg został określony na podstawie łącznej masy netto importowanych towarów objętych CBAM w skali roku, co upraszcza system i ujednolica sposób jego stosowania w całej UE. Jednocześnie przewidziano możliwość jego dostosowania w przyszłości. Komisja Europejska będzie dokonywać corocznego przeglądu poziomu progu, biorąc pod uwagę m.in. zmiany w intensywności emisji w poszczególnych sektorach oraz zmiany w strukturze handlu międzynarodowego.

2. Uproszczenia w obliczaniu emisji wbudowanych

Wprowadzono także zmiany dotyczące metod obliczania emisji wbudowanych w importowane towary. W sytuacjach, gdy brak jest wiarygodnych danych dotyczących emisji dla danego kraju lub producenta, dopuszczalne będzie stosowanie wartości domyślnych.

Wartości te będą ustalane na podstawie najwyższych poziomów intensywności emisji obserwowanych wśród krajów, dla których dostępne są wiarygodne dane, lub – w określonych przypadkach – na podstawie wskaźników regionalnych.

Dodatkowo w przypadku niektórych sektorów, takich jak stal, żelazo czy aluminium, emisje wbudowane związane z produkcją półproduktów (prekursorów) są uwzględniane domyślnie, natomiast emisje związane z późniejszymi procesami wykończeniowymi nie są już wliczane, zgodnie z zasadami stosowanymi w systemie EU ETS.

3. Zmiana harmonogramu sprzedaży certyfikatów CBAM

Jedną z istotnych zmian jest przesunięcie rozpoczęcia sprzedaży certyfikatów CBAM. Zamiast pierwotnie planowanej daty 1 stycznia 2026 r., sprzedaż certyfikatów rozpocznie się 1 lutego 2027 r.

Importerzy będą zatem nabywać certyfikaty dopiero w 2027 r., jednak będą one dotyczyć emisji wbudowanych w towary importowane do UE w 2026 r. Oznacza to, że obowiązki związane z rozliczeniem emisji będą stosowane z mocą wsteczną wobec importu dokonanego w pierwszym roku funkcjonowania systemu.

W odniesieniu do emisji z 2026 r. cena certyfikatów CBAM zostanie ustalona na podstawie średniej kwartalnej ceny uprawnień do emisji w systemie EU ETS w danym roku. W kolejnych latach mechanizm będzie działał bardziej dynamicznie – ceny certyfikatów mają odzwierciedlać średnią tygodniową cenę zamknięcia aukcji EU ETS, a certyfikaty będzie można kupować w dowolnym momencie w ciągu roku.

4. Odliczanie kosztów emisji ponoszonych poza UE

Zaktualizowano również zasady uwzględniania opłat za emisje CO₂ ponoszonych w państwach trzecich. Jeżeli w kraju produkcji funkcjonuje mechanizm ustalania ceny emisji, ale nie można precyzyjnie określić faktycznej ceny zapłaconej przez producenta, możliwe będzie zastosowanie standardowych wartości referencyjnych.

Komisja Europejska planuje publikować w rejestrze CBAM domyślne ceny emisji dla poszczególnych państw oraz metodologie ich obliczania, począwszy od 2027 r.

Co istotne, wprowadzono również możliwość odliczenia kosztów emisji zapłaconych w państwie innym niż kraj ostatecznego eksportu produktu. Rozwiązanie to ma znaczenie w przypadku złożonych łańcuchów produkcyjnych, w których poszczególne etapy wytwarzania odbywają się w różnych jurysdykcjach.

5. Zmiany w terminach deklaracji i wymogach dotyczących posiadania certyfikatów

Termin złożenia rocznej deklaracji CBAM został przesunięty z 31 maja na 30 września roku następującego po roku importu.

Zmianie uległ także poziom certyfikatów, które deklarujący musi posiadać na swoim koncie w rejestrze CBAM w trakcie roku. Obecnie wynosi on 50% emisji wbudowanych w towary objęte CBAM importowane od początku danego roku kalendarzowego, które powinny być pokryte certyfikatami CBAM znajdującymi się na koncie deklarującego w rejestrze na koniec każdego kwartału.

Przy obliczaniu emisji uwzględniany jest dodatkowo współczynnik korygujący, który odzwierciedla fakt, że producenci w UE nadal otrzymują częściowy bezpłatny przydział uprawnień do emisji w ramach EU ETS. Bezpłatne uprawnienia dla sektorów objętych CBAM będą stopniowo wycofywane w latach 2026–2034, a mechanizm CBAM będzie odpowiednio dostosowywany do tego procesu.

6. Szczególne zasady dla produkcji na morzu

Wodór oraz energia elektryczna produkowane w całości na szelfie kontynentalnym lub w wyłącznej strefie ekonomicznej państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, a następnie importowane bezpośrednio na obszar celny UE, nie podlegają mechanizmowi CBAM.

7. Możliwość delegowania obowiązków sprawozdawczych

Ułatwieniem dla przedsiębiorstw jest także możliwość powierzenia przygotowania i składania deklaracji CBAM podmiotowi trzeciemu. Upoważniony deklarujący pozostaje jednak odpowiedzialny za prawidłowość złożonej deklaracji oraz spełnienie wszystkich obowiązków wynikających z przepisów.

Podmiot, któremu powierzono przygotowanie deklaracji, musi mieć siedzibę w państwie członkowskim UE oraz posiadać numer EORI, umożliwiający identyfikację w systemach celnych i administracyjnych Unii.

---

Jakie sektory obejmuje CBAM?

Mechanizm CBAM obejmuje obecnie sektory szczególnie narażone na ryzyko ucieczki emisji. Towary objęte mechanizmem CBAM, to przede wszystkim:

• cement,
• żelazo i stal,
• aluminium,
• nawozy,
• wodór,
• energia elektryczna.

Sektory te odpowiadają za znaczną część emisji przemysłowych objętych EU ETS i zostały uznane za najbardziej podatne na przenoszenie produkcji poza UE.

W jaki sposób CBAM współdziała z unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS)?

EU ETS jest podstawowym narzędziem UE do ograniczania emisji gazów cieplarnianych w sektorach energochłonnych i energetyce. W jego ramach przedsiębiorstwa muszą nabywać uprawnienia do emisji CO₂.

Aby ograniczyć ryzyko ucieczki emisji, część sektorów otrzymywała dotychczas bezpłatne uprawnienia do emisji. Wraz z wprowadzaniem CBAM liczba tych bezpłatnych uprawnień będzie stopniowo zmniejszana.

CBAM stanowi więc mechanizm uzupełniający EU ETS. Zapewnia on, że importerzy towarów wysokoemisyjnych ponoszą koszt emisji porównywalny z kosztem ponoszonym przez producentów w UE.

System certyfikatów CBAM różni się jednak od EU ETS tym, że:

• liczba certyfikatów nie jest ograniczona ogólnym limitem emisji,
• ich cena jest powiązana ze średnią ceną uprawnień EU ETS.

Od 1 stycznia 2026 r. importerzy są zobowiązani do nabywania i umarzania certyfikatów CBAM odpowiadających emisjom wbudowanym w importowane towary.

Pierwsze deklaracje CBAM obejmujące import z 2026 r. będą składane w 2027 r., wraz z umorzeniem odpowiedniej liczby certyfikatów.

Do 2034 r. planowane jest całkowite wycofanie bezpłatnych uprawnień dla sektorów objętych CBAM, co oznacza pełne wyrównanie kosztów emisji między produkcją w UE a importem.

Aspekty podatkowe mechanizmu CBAM

Wprowadzenie obowiązku nabywania i umarzania certyfikatów CBAM rodzi również określone konsekwencje podatkowe dla importerów. Choć mechanizm ten bywa potocznie określany jako „graniczny podatek węglowy”, z prawnego punktu widzenia nie stanowi on podatku w tradycyjnym znaczeniu.

Charakter ekonomiczny opłaty CBAM

Koszt ponoszony przez importerów wynika z konieczności zakupu certyfikatów CBAM odpowiadających emisjom wbudowanym w importowane towary. Cena certyfikatów jest powiązana z rynkiem uprawnień do emisji w systemie EU ETS.

Koszt ten można w uproszczeniu przedstawić jako iloczyn emisji wbudowanych w dany produkt oraz ceny certyfikatu CBAM za tonę emisji CO₂. W przypadku braku danych dotyczących rzeczywistych emisji możliwe jest stosowanie wartości domyślnych określonych przez Komisję Europejską.

Podmiot ponoszący ciężar finansowy CBAM

Obowiązki finansowe i administracyjne związane z CBAM spoczywają bezpośrednio na importerze towarów objętych mechanizmem. Podmiot wprowadzający takie towary na obszar celny UE musi uzyskać status upoważnionego zgłaszającego CBAM.

Do jego podstawowych obowiązków należą w szczególności:

1. ustalenie emisji wbudowanych w importowane towary,
2. nabywanie certyfikatów CBAM za pośrednictwem centralnej platformy zarządzanej przez Komisję Europejską,
3. składanie rocznych deklaracji CBAM,
4. umarzanie certyfikatów odpowiadających emisjom związanym z importem.

Niewykonanie obowiązku umorzenia wymaganej liczby certyfikatów może skutkować nałożeniem sankcji finansowych, których wysokość jest powiązana z karami stosowanymi w systemie EU ETS za przekroczenie dopuszczalnego poziomu emisji.

---

Certyfikaty CBAM a podatek VAT

Brak prawa do odliczenia VAT

Zakup certyfikatów CBAM nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Certyfikaty te nie są bowiem traktowane jako towar ani usługa w rozumieniu przepisów ustawy o VAT, lecz jako instrument regulacyjny wynikający z unijnego mechanizmu polityki klimatycznej. W konsekwencji ich nabycie nie generuje podatku naliczonego, który mógłby zostać odliczony przez podatnika.

Oznacza to, że importer nie ma możliwości obniżenia podatku należnego o jakikolwiek podatek związany z zakupem certyfikatów CBAM. Wydatek ten stanowi więc koszt ekonomiczny dla przedsiębiorcy, który nie jest neutralny na gruncie VAT.

W praktyce istotne jest również prawidłowe ujęcie tych wydatków w ewidencji podatkowej. Wartość certyfikatów CBAM nie powinna być wliczana do podstawy opodatkowania VAT przy imporcie towarów, ponieważ mechanizm CBAM funkcjonuje niezależnie od systemu celnego. Podstawę opodatkowania przy imporcie stanowią co do zasady wartość celna towaru, należności celne oraz – w odpowiednich przypadkach – podatek akcyzowy.

Błędne ujęcie kosztu certyfikatów CBAM jako elementu wartości celnej w deklaracji VAT (np. w strukturze JPK_V7) może zostać uznane za nieprawidłowość w rozliczeniach podatkowych. W określonych sytuacjach może to skutkować sankcjami podatkowymi, w tym dodatkowymi zobowiązaniami podatkowymi sięgającymi nawet 30% zaniżonej podstawy opodatkowania.

Certyfikaty CBAM jako koszt uzyskania przychodu

Z punktu widzenia podatku dochodowego od osób prawnych wydatki ponoszone na nabycie certyfikatów CBAM mogą stanowić koszt uzyskania przychodu. Charakter tych wydatków jest zbliżony do kosztów ponoszonych przez podmioty objęte systemem EU ETS, które nabywają uprawnienia do emisji w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Bezpośredni związek z przychodem

Zakup oraz późniejsze umorzenie certyfikatów CBAM pozostaje w bezpośrednim związku z możliwością prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na imporcie i sprzedaży określonych towarów na rynku UE. W praktyce posiadanie i rozliczenie certyfikatów jest warunkiem legalnego wprowadzenia tych produktów do obrotu oraz uniknięcia sankcji finansowych.

W konsekwencji wydatki na certyfikaty CBAM można uznać za koszty bezpośrednio związane z osiąganiem przychodów ze sprzedaży importowanych towarów.

Moment rozpoznania kosztu podatkowego

Zgodnie z aktualną linią interpretacyjną organów podatkowych wydatki na nabycie uprawnień do emisji – a przez analogię także certyfikatów CBAM – stają się kosztem podatkowym dopiero w momencie ich definitywnego rozliczenia, czyli umorzenia.

W praktyce oznacza to, że sam zakup certyfikatów nie przesądza jeszcze o powstaniu kosztu uzyskania przychodu. Koszt podatkowy powstaje dopiero w chwili złożenia deklaracji CBAM i umorzenia certyfikatów w rejestrze.

Co do zasady koszt powinien zostać rozpoznany w roku podatkowym, w którym osiągnięto przychody odpowiadające importowi objętemu mechanizmem CBAM, zgodnie z zasadą określoną w art. 15 ust. 4 ustawy o CIT.

Jeżeli umorzenie certyfikatów nastąpi po zakończeniu roku podatkowego, ale przed sporządzeniem sprawozdania finansowego, koszt może zostać przypisany do roku, którego dotyczył import towarów. Natomiast w sytuacji, gdy rozliczenie nastąpi później, wydatek powinien zostać rozpoznany jako koszt w roku faktycznego umorzenia certyfikatów.

---

FAQ: CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism)