Strajki i konflikty zbrojne w świetle Rozporządzenia 261/2004

Ostatnia aktualizacja: 09.03.2026

Odpowiedzialność przewoźników lotniczych za odwołane i opóźnione loty – strajki i konflikty zbrojne w świetle Rozporządzenia 261/2004

Trudności w realizacji siatki połączeń, których przykładem jest fala ostatnich protestów w lotnictwie, wystawiają przewoźników lotniczych na poważne ryzyko finansowe związane z koniecznością wypłaty odszkodowań za odwołane i opóźnione loty.

Kluczowym zagadnieniem dla linii lotniczych pozostaje możliwość zwolnienia się z obowiązku wypłaty zryczałtowanych odszkodowań na podstawie rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w przypadku utrudnień spowodowanych strajkiem załogi.

Orzecznictwo polskich sądów wskazuje, że w określonych okolicznościach strajk personelu może stanowić skuteczną podstawę do odmowy zapłaty odszkodowania przez przewoźnika.

Strajki personelu lotniczego, zamknięcie przestrzeni powietrznej oraz eskalacja konfliktów zbrojnych coraz częściej prowadzą do zakłóceń operacyjnych skutkujących odwołanymi i opóźnionymi lotami. Dla przewoźników lotniczych oznacza to istotne ryzyko finansowe związane z rosnącą liczbą roszczeń pasażerów dochodzonych na podstawie Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 (EU261).

Kluczowe znaczenie z perspektywy odpowiedzialności przewoźnika lotniczego ma możliwość wykazania wystąpienia tzw. nadzwyczajnych okoliczności, które pozwalają na zwolnienie z obowiązku wypłaty zryczałtowanego odszkodowania za odwołany lub opóźniony lot.

Najnowsze orzecznictwo polskich sądów potwierdza, że w określonych przypadkach zarówno oficjalne strajki personelu, jak i skutki konfliktów zbrojnych mogą stanowić okoliczności wyłączające odpowiedzialność przewoźnika na gruncie EU261.

---

Strajk personelu jako okoliczność nadzwyczajna w rozumieniu rozporządzenia 261/2004

Zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004, obsługujący przewoźnik lotniczy jest zwolniony z obowiązku wypłaty zryczałtowanego odszkodowania, jeżeli wykaże, że odwołanie lub duże opóźnienie lotu zostało spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

Choć motyw 14 preambuły rozporządzenia wprost wymienia strajki jako przykład takich zdarzeń, przez lata budziły one kontrowersje w kontekście ich „zewnętrznego” lub „wewnętrznego” charakteru wobec przedsiębiorstwa.

Tradycyjnie organy często stały na stanowisku, że strajki mieszczą się w granicach „ryzyka pracodawcy”. Jednak krajowe wyroki, w tym orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2025 r. (sygn. akt II GSK 2172/21), precyzują warunki, w których linia lotnicza może skutecznie powołać się na siłę wyższą w przypadku strajku.

---

Strajk załogi a odpowiedzialność przewoźnika – stanowisko NSA i TSUE

W najnowszym orzecznictwie NSA potwierdził, że strajk pilotów i stewardes, zorganizowany przez zewnętrzny komitet strajkowy lub związki zawodowe, należy uznać za okoliczność nadzwyczajną.

Sąd podkreślił, że takie zdarzenie ze względu na swój charakter i źródło nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności przewoźnika i pozostaje poza jego skutecznym panowaniem.

Aby przewoźnik mógł skutecznie zwolnić się z odpowiedzialności, muszą zostać spełnione dwie kumulatywne przesłanki:

1. Odwołanie lotu musi być wynikiem okoliczności, które nie stanowią elementu typowej operacyjności linii lotniczej.
2. Przewoźnik musi dowieść, że nie posiadał narzędzi pozwalających na skuteczne powstrzymanie akcji protestacyjnej lub zneutralizowanie jej skutków bez nadmiernych poświęceń.

Ważnym rozróżnieniem jest tutaj brak uznania za nadzwyczajną okoliczność tzw. „dzikiego strajku”. Jeśli absencja personelu jest spontaniczna i stanowi bezpośrednią odpowiedź na decyzje zarządcze (np. zapowiedź restrukturyzacji), TSUE i polskie sądy częściej przyznają rację pasażerom.

Jednak oficjalny spór zbiorowy, prowadzony przez związki zawodowe, jest traktowany jako czynnik zewnętrzny i niezależny od przewoźnika.

---

Jak przewoźnik może wyłączyć odpowiedzialność za odwołany lub opóźniony lot?

Ciężar dowodu w zakresie zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności spoczywa na przewoźniku. W procesie dowodowym kluczowe jest wykazanie, że:

1. Strajk miał charakter oficjalny, był zorganizowany przez podmioty trzecie (związki zawodowe) i objął szeroki zakres operacji (np. dziesiątki lotów na trasach krajowych i europejskich).
2. Podjęto wszelkie racjonalne środki, aby uniknąć zakłóceń, przy czym sąd nie może wymagać od przewoźnika spełnienia każdego żądania strajkujących w celu zapobieżenia protestowi.
3. Zastąpienie personelu ad hoc (np. poprzez czartery lub wynajem załóg) było technicznie niemożliwe ze względu na wymogi bezpieczeństwa, konieczność posiadania specyficznych uprawnień na dany typ samolotu oraz skalę protestu.

W przypadku sporów dotyczących odpowiedzialności przewoźnika na gruncie rozporządzenia (WE) nr 261/2004 oraz kwalifikacji strajku jako nadzwyczajnej okoliczności, kluczowe znaczenie ma prawidłowa ocena stanu faktycznego i właściwe przygotowanie strategii procesowej.

Analogiczne wyzwania interpretacyjne pojawiają się również w kontekście zdarzeń o charakterze geopolitycznym, które w ostatnich latach coraz częściej wpływają na operacyjność przewoźników lotniczych.

---

Konflikty zbrojne a odpowiedzialność przewoźników lotniczych w świetle EU261

Eskalacja konfliktów zbrojnych na Bliskim Wschodzie istotnie zakłóciła globalny ruch lotniczy, prowadząc do zamknięcia przestrzeni powietrznej, odwołań i opóźnień lotów.

W takich okolicznościach kluczowe znaczenie zyskuje kwestia odpowiedzialności przewoźników lotniczych na gruncie Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 oraz możliwość powołania się na tzw. nadzwyczajne okoliczności.

Dla przewoźników operujących w tym regionie kluczowe staje się pytanie o granice odpowiedzialności odszkodowawczej w obliczu okoliczności, na który nie mają wpływu.

---

Wojna i zamknięcie przestrzeni powietrznej jako nadzwyczajne okoliczności

W świetle unijnego rozporządzenia (WE) nr 261/2004, przewoźnik jest zwolniony z wypłaty ryczałtowego odszkodowania (wynoszącego od 250 do 600 euro), jeśli udowodni, że zmiana lotu wynika z tzw. nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków.

Destabilizacja polityczna, zagrożenie bezpieczeństwa oraz wynikające z nich restrykcje nakładane przez służby kontroli ruchu lotniczego należy traktować właśnie jako przykład nadzwyczajnych okoliczności. Zdarzenia te pozostają bowiem całkowicie poza zakresem skutecznej kontroli linii lotniczej.

---

Orzecznictwo polskich sądów dotyczące odpowiedzialności przewoźników lotniczych

Praktyka polskich sądów coraz wyraźniej potwierdza, że okoliczności wojny zwalniają przewoźnika lotniczego z obowiązku wypłaty zryczałtowanego odszkodowania na podstawie rozporządzenia (WE) nr 261/2004.

Potwierdziły to już m.in. wyroki sądów dotyczące lotów odwołanych z powodu konfliktu zbrojnego w Ukrainie.

W jednej z omawianych spraw, Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa oddalił powództwo pasażerów, uznając, że restrykcje wprowadzone w związku z wojną w ukraińskiej przestrzeni powietrznej stanowią okoliczność wyłączającą odpowiedzialność przewoźnika.

Z perspektywy biznesowej niezwykle ważne są wnioski sądu dotyczące tzw. rotacji statków powietrznych:

• Przewoźnik może powołać się na nadzwyczajną okoliczność, która wystąpiła na wcześniejszym etapie podróży tego samego samolotu.
• Wymagany jest bezpośredni związek przyczynowy między zdarzeniem a opóźnieniem kolejnego rejsu w rotacji (tzw. efekt domina).
• Od linii lotniczych nie można wymagać utrzymywania nadmiarowych, rezerwowych maszyn w każdym porcie na wypadek wystąpienia globalnych restrykcji lotniczych.

Nasi eksperci w ostatnim czasie również uzyskali szereg orzeczeń korzystnych dla przewoźników, wykazując skutecznie brak możliwości przeciwdziałania opóźnieniom lotów, które zostały dotknięte skutkami ataków rakietowych w regionie Bliskiego Wschodu w październiku 2024 roku.

W świetle powyższego, obecnie panującą wojnę na Bliskim Wschodzie również należy traktować jako okoliczność nadzwyczajną.

---

Obowiązki przewoźnika mimo nadzwyczajnych okoliczności na gruncie EU261

Należy jednak pamiętać, że zaistnienie siły wyższej nie zwalnia przewoźnika z obowiązku opieki nad pasażerami, wynikającego z art. 9 rozporządzenia. Nawet w obliczu wojny, linie lotnicze są zobowiązane zapewnić podróżnym:

1. posiłki i napoje adekwatne do czasu oczekiwania,
2. zakwaterowanie w hotelu oraz transport, jeśli wylot następuje w kolejnych dniach,
3. dostęp do środków komunikacji (e-mail, telefon).

W przypadku odwołania rejsu, przewoźnik musi zaproponować alternatywny lot lub zwrot niewykorzystanego biletu.

Warto zaznaczyć, że z powyższych obowiązków przewoźnik może zwolnić się, jeżeli lot rozpoczął się w kraju niebędącym członkiem Unii Europejskiej, a rejs realizuje linia mająca główną siedzibę poza UE.

Skuteczne powołanie się na nadzwyczajne okoliczności w rozumieniu Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 wymaga nie tylko znajomości orzecznictwa, ale również właściwego przygotowania dowodowego oraz spójnej strategii działania, zarówno na etapie operacyjnym, jak i w toku postępowań sądowych.

Kluczowe znaczenie ma prawidłowa kwalifikacja zdarzenia oraz wykazanie jego bezpośredniego wpływu na realizację operacji lotniczych.

---

Wsparcie prawne dla przewoźników lotniczych w sporach EU261

Wspieramy przewoźników lotniczych w doradztwie regulacyjnym, obronie przed roszczeniami pasażerów oraz reprezentacji w postępowaniach sądowych, w tym w sprawach związanych z zakłóceniami operacyjnymi wynikającymi zarówno z działań personelu, jak i sytuacji geopolitycznych. Skontaktuj się z nami, aby omówić, jak możemy wesprzeć Twoją organizację.

Wspieramy przewoźników lotniczych w sprawach dotyczących odpowiedzialności za odwołane i opóźnione loty, sporów na tle Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 (EU261), roszczeń pasażerów oraz postępowań sądowych związanych z nadzwyczajnymi okolicznościami, w tym strajkami personelu, zamknięciem przestrzeni powietrznej i konfliktami zbrojnymi.

Doradzamy liniom lotniczym zarówno na etapie bieżących zakłóceń operacyjnych, jak i w ramach strategii procesowych dotyczących odpowiedzialności przewoźnika lotniczego. Skontaktuj się z nami, aby omówić, jak możemy wesprzeć Twoją organizację.