Prawo a sztuczna inteligencja w Polsce: Co warto wiedzieć?
Ostatnia aktualizacja: 10.07.2025
Prawo a sztuczna inteligencja w Polsce: Co warto wiedzieć?
Sztuczna inteligencja (AI) to dziedzina informatyki zajmująca się tworzeniem systemów i programów zdolnych do wykonywania zadań wymagających zaawansowanej analizy danych, uczenia się na podstawie wzorców oraz podejmowania decyzji. W ostatnich latach AI dynamicznie się rozwija, a jej zastosowania obejmują m.in. rozpoznawanie obrazów, przetwarzanie języka naturalnego, analizę danych, rozpoznawanie twarzy czy autonomiczne pojazdy.
Współczesne podejścia i metody w AI opierają się na technikach takich jak uczenie głębokie oraz generatywne modele AI, które umożliwiają realizację coraz bardziej złożonych zadań.
W Europie wprowadzono tzw. AI Act – pierwszy na świecie kompleksowy akt prawny dotyczący sztucznej inteligencji. Część jego przepisów zaczęła obowiązywać od sierpnia 2024 r., natomiast inne będą wprowadzane stopniowo do 2026 r. Celem regulacji jest zapewnienie bezpieczeństwa, przejrzystości i ochrony praw podstawowych.
Rozwój AI budzi jednak także liczne pytania dotyczące kwestii prawnych, etycznych i społecznych. Coraz większe znaczenie zyskuje generatywna sztuczna inteligencja, a wraz z nią pojawiają się wyzwania związane z bezpieczeństwem, rozpoznawaniem wzorców, interpretowalnością wyników oraz odpowiedzialnością za decyzje podejmowane przez systemy AI.
Czy w Polsce obowiązują przepisy dotyczące sztucznej inteligencji?
Coraz częstsze wykorzystanie technologii AI w sektorach publicznych i prywatnych oraz rosnące znaczenie kwestii prawnych w sprawie sztucznej inteligencji wymagają jasnych i spójnych ram regulacyjnych.
Według stanu na czerwiec 2025 r. Polska nie posiada jeszcze specjalnej, kompleksowej ustawy regulującej kwestie dotyczące sztucznej inteligencji (AI), uczenia maszynowego czy dużych zbiorów danych. Jednak władze krajowe podejmują działania legislacyjne, by dostosować się do unijnej Ustawy o sztucznej inteligencji (AI Act), która weszła w życie w sierpniu 2024 r.
Obecnie trwają działania legislacyjne zarówno na poziomie UE, jak i Polski, a wdrożenie przepisów aktu AI Act wymaga podjęcia działań legislacyjnych przez państwa członkowskie. Dostosowanie do AI Act obejmuje również nowe obowiązki dostawców systemów AI wynikające z tego aktu, zależne od poziomu ryzyka związanego z daną technologią.
Podmioty stosujące systemy AI muszą dostosowywać swoje działania do ogólnych przepisów, aż do momentu pełnego wdrożenia unijnych regulacji.
Jakie ramy prawne obowiązują obecnie w Polsce?
Do czasu uchwalenia specjalnej ustawy o AI, działania związane z AI w Polsce podlegają istniejącym ramom prawnym, które mają zastosowanie do różnych aspektów AI, big data i uczenia maszynowego. Najważniejsze akty prawne to:
- Unijna ustawa o sztucznej inteligencji (AI Act) – chociaż nie została jeszcze w pełni wdrożona na szczeblu krajowym, stanowi podstawę prawną dla regulacji AI w całej UE oraz państwa członkowskie i już teraz kształtuje podejście Polski do tej kwestii.
- Ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO): Rozporządzenie UE reguluje przetwarzanie danych osobowych, w tym kwestie związane z profilowaniem i zautomatyzowanym podejmowaniem decyzji.
- Ustawa o ochronie danych osobowych: Ta ustawa krajowa uzupełnia RODO i zawiera dodatkowe przepisy specyficzne dla Polski
- Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji: Ustawa ta umożliwia ochronę algorytmów, modeli i danych szkoleniowych jako tajemnic handlowych.
- Ustawa o telekomunikacji i ustawa o świadczeniu usług elektronicznych: Te ustawy regulują przetwarzanie danych w usługach cyfrowych.
- Kodeks cywilny: Kodeks ten może mieć zastosowanie do kwestii odpowiedzialności wynikającej ze szkód spowodowanych przez systemy autonomiczne.
- Prawo autorskie i prawo własności przemysłowej: Te ustawy regulują status prawny kodu źródłowego, danych i modeli, w tym aspekty praw własności intelektualnej.
Czy w Polsce istnieje miękkie prawo dotyczące sztucznej inteligencji?
Tak, oprócz powyższych ram prawnych Polska opracowuje wytyczne i polityki mające na celu wspieranie etycznego i odpowiedzialnego wdrażania technologii AI. Na przykład w 2024 r. zaktualizowano „Politykę rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce”, aby położyć większy nacisk na kompetencje administracyjne i kwestie etyczne.
Ponadto polski organ ochrony danych (UODO) wydał wytyczne dotyczące profilowania i interweniował w sprawach dotyczących decyzji podejmowanych na podstawie AI.
Czy Polska zamierza uchwalić przepisy dotyczące AI?
Tak. Trwa proces dostosowywania przepisów krajowych do wymagań unijnej Ustawy o AI oraz dyrektywy AI. W październiku 2024 r. Ministerstwo Cyfryzacji rozpoczęło konsultacje publiczne dotyczące projektu ustawy regulującej systemy sztucznej inteligencji. Konsultacje zakończyły się w listopadzie, a poprawiony projekt został opublikowany w lutym 2025 r.
Projekt ustawy przewiduje utworzenie specjalnego organu – Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) – który będzie odpowiedzialny za nadzorowanie sektora AI w Polsce. Nowe przepisy zawierają również mechanizmy powiadamiania o systemach, oceny zgodności oraz kary za nieprzestrzeganie przepisów.
Kroki te wyraźnie pokazują, że Polska zmierza w kierunku wdrożenia kompleksowych środków prawnych regulujących wykorzystanie i rozwój technologii AI.
Własność utworów stworzonych przez sztuczną inteligencję – aspekty prawne
Kwestia własności utworów stworzonych przez sztuczną inteligencję (AI) pozostaje złożona i w dużej mierze nierozstrzygnięta w systemie prawnym.
Obecnie brak jest szczegółowych przepisów regulujących autorstwo lub własność treści tworzonych przez generatywną sztuczną inteligencję. Zastosowanie mają ogólne zasady prawa autorskiego, własności przemysłowej, ochrony tajemnicy handlowej oraz ustalenia umowne.
AI jako podmiot bez osobowości prawnej
Systemy AI nie posiadają osobowości prawnej, co oznacza że nie mogą posiadać praw ani własności. Z prawnego punktu widzenia wszelkie nowe treści wygenerowane przez program AI muszą być przypisane osobie fizycznej lub prawnej.
Udział człowieka a ochrona praw autorskich
Jeśli człowiek używa AI jako programu komputerowego wspierającego proces twórczy i sprawuje kontrolę nad wynikiem, dzieło może podlegać ochronie na podstawie przepisów o prawach autorskich. W takich przypadkach autorem pozostaje człowiek, zgodnie z ustawą z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Natomiast jeśli wynik jest wygenerowany całkowicie autonomicznie, bez twórczego wkładu człowieka, utwór może nie kwalifikować się do ochrony. Zgodnie z art. 1 ust. 2¹ tej ustawy, pomysły, metody, procedury czy koncepcje matematyczne są wyłączone z ochrony.
Utwory stworzone wyłącznie przez AI w odniesieniu do określonych zadań, bez ludzkiej kreatywności, mogą więc nie podlegać prawu autorskiemu.
Własność algorytmu i modelu sztucznej inteligencji
Własność algorytmu sztucznej inteligencji lub wyszkolonego modelu zależy od kilku czynników:
- Stosunek pracy: jeżeli algorytm został stworzony przez pracownika w ramach jego obowiązków służbowych, pracodawca jest zazwyczaj posiadaczem praw majątkowych zgodnie z art. 12 ustawy o prawie autorskim
- Wymóg oryginalności: Aby kwalifikować się do ochrony praw autorskich, kod lub model musi wykazywać oryginalność i charakter twórczy. Jeśli nie spełnia tego wymogu, może nadal podlegać ochronie jako know-how lub tajemnicy handlowej, zgodnie z ustawą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
- Postanowienia umowne: W środowiskach opartych na współpracy, takich jak konsorcja badawcze lub partnerstwa technologiczne, własność i prawa do użytkowania, modyfikowania, udzielania sublicencji lub komercjalizacji zasobów AI są zazwyczaj regulowane umową.
Ochrona elementów niepodlegających prawom autorskim
W przypadku gdy dzieła lub elementy generowane przez AI (np. architektura modelu, dane szkoleniowe, wyniki) nie spełniają kryteriów utworu chronionego prawem, firmy zabezpieczają je poprzez:
- Umowy o zachowaniu poufności
- Wewnętrzne polityki dotyczące własności intelektualnej
- Ochronę tajemnicy handlowej
Podejście to jest szczególnie powszechne w kontekście zastrzeżonego kodu źródłowego, zbiorów danych i struktur modeli.
Kontekst regulacyjny
Obecne przepisy Unii Europejskiej, w tym ustawa o sztucznej inteligencji, nie regulują w sposób wyraźny kwestii własności treści tworzonych przez sztuczną inteligencję ani algorytmów sztucznej inteligencji. Kwestie te pozostawiono do uregulowania w przepisach krajowych i umowach prywatnych.
Kto jest właścicielem treści wygenerowanych przez AI – podsumowanie
Zgodnie z polskim prawem własność utworów stworzonych przez sztuczną inteligencję zależy od charakteru procesu tworzenia, stopnia zaangażowania człowieka oraz obowiązujących ram prawnych lub umownych. Podsumowując:
| Własność/Ochrona | |
| Wykorzystanie AI jako narzędzia przez człowieka | Autorstwo przypisane człowiekowi – możliwa ochrona na podstawie prawa autorskiego |
| Treści wygenerowane całkowicie autonomicznie przez AI | Zazwyczaj nie podlegają ochronie prawnoautorskiej – mogą być traktowane jako dane lub know-how |
| Algorytm lub model opracowany w ramach stosunku pracy | Pracodawca nabywa majątkowe prawa autorskie |
| Rozwój algorytmu w ramach konsorcjum lub współpracy B+R | Własność i zakres praw regulowane zapisami umowy |
| Elementy nieobjęte ochroną prawa autorskiego (np. dane treningowe, architektura modelu) | Możliwa ochrona poprzez umowy o poufności, polityki wewnętrzne i tajemnicę handlową |
W przypadku braku konkretnych przepisów, jasno określone umowy i wewnętrzne strategie dotyczące własności intelektualnej pozostają najbardziej niezawodnymi narzędziami ochrony praw w zakresie rozwoju związanego ze sztuczną inteligencją.
Czy treści generowane przez sztuczną inteligencję podlegają ochronie własności intelektualnej w Polsce?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa polskiego, treści tworzone przez sztuczną inteligencję zasadniczo nie podlegają ochronie własności intelektualnej, chyba że spełniają określone kryteria związane z autorstwem lub wynalazczością człowieka.
Powoduje to znaczną niepewność prawną, szczególnie w takich obszarach jak prawo autorskie, prawo patentowe i prawa własności.
Ochrona praw autorskich
Polskie prawo autorskie, zgodnie z europejskimi standardami prawnymi, uznaje wyłącznie utwory będące wynikiem twórczej działalności osoby fizycznej. Zgodnie z art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, utwór musi wykazywać oryginalność i indywidualny charakter, co zakłada istnienie twórcy ludzkiego.
W rezultacie treści tworzone autonomicznie przez sieci neuronowe sztucznej inteligencji – takie jak teksty literackie, obrazy, muzyka lub kod – nie są chronione prawem autorskim, chyba że człowiek odegrał znaczącą i twórczą rolę w ich wytworzeniu. Minimalny udział człowieka, taki jak wybór poleceń lub edycja wyników, może w niektórych przypadkach stanowić podstawę do roszczeń o autorstwo, ale granice pozostają nieokreślone prawnie i podlegają interpretacji.
Zdolność patentowa wynalazków związanych z AI
Zgodnie z polskim i unijnym prawem patentowym, wynalazcami mogą być wyłącznie osoby fizyczne. Europejski Urząd Patentowy (EPO) potwierdził w takich decyzjach jak sprawa DABUS, że systemy sztucznej inteligencji nie mogą być uznawane za wynalazców, nawet jeśli samodzielnie generują rozwiązania techniczne.
Niemniej jednak wynalazki opracowane z pomocą sztucznej inteligencji – w przypadku gdy człowiek kierował procesem twórczym lub podejmował istotne decyzje – mogą podlegać ochronie patentowej, pod warunkiem że spełniają standardowe kryteria nowości, wynalazczości i przemysłowej użyteczności.
Wyzwania związane z własnością i własnością intelektualną
W kontekście treści generowanych przez sztuczną inteligencję pojawia się kilka kluczowych kwestii związanych z własnością intelektualną:
- Status prawny i własność: Brak autorstwa ludzkiego dyskwalifikuje dzieła wygenerowane wyłącznie przez sztuczną inteligencję z ochrony praw autorskich lub patentowej. Rodzi to pytania o to, kto – jeśli w ogóle – może rościć sobie prawa do takich treści, szczególnie w kontekście komercjalizacji lub licencjonowania.
- Dane szkoleniowe i naruszenie praw własności intelektualnej: Wykorzystanie materiałów chronionych prawem autorskim lub patentami w modelach szkoleniowych AI wiąże się z ryzykiem naruszenia tych praw. Chociaż dyrektywa w sprawie praw autorskich w ramach jednolitego rynku cyfrowego (2019/790) zezwala na ograniczone eksplorowanie danych (TDM), ich komercyjne wykorzystanie podlega licencjonowaniu i może być ograniczone przez posiadaczy praw.
- Współautorstwo i przypisanie autorstwa: W przypadkach, gdy treści są generowane w wyniku współpracy między człowiekiem a sztuczną inteligencją, określenie zakresu wkładu twórczego człowieka pozostaje złożone. Bez jasnych wytycznych prawnych prawdopodobnie wzrośnie liczba sporów dotyczących współautorstwa i podziału praw.
Alternatywne formy ochrony
Biorąc pod uwagę ograniczenia tradycyjnych systemów ochrony własności intelektualnej, organizacje w coraz większym stopniu polegają na alternatywnych instrumentach prawnych w celu ochrony treści tworzonych przez sztuczną inteligencję i powiązanych aktywów:
- Ochrona tajemnicy handlowej: Elementy takie jak architektura modelu, dane szkoleniowe, parametry dostrajania, a także wygenerowane w czasie rzeczywistym wyniki mogą być zabezpieczane jako know-how, pod warunkiem zapewnienia odpowiedniego poziomu poufności.
- Zabezpieczenia umowne: W relacjach B2B prawa własności i użytkowania są często określane w umowach licencyjnych, umowach o zachowaniu poufności (NDA) oraz w specjalnych klauzulach umownych dotyczących tworzenia, modyfikacji i komercjalizacji wyników generowanych przez sztuczną inteligencję.
Prawo a AI – Wnioski
Obecnie treści generowane przez sztuczną inteligencję w Polsce korzystają jedynie z ograniczonej lub pośredniej ochrony własności intelektualnej, uzależnionej od udziału twórcy ludzkiego. Wyniki w pełni autonomiczne nie są formalnie uznawane ani na mocy prawa autorskiego, ani prawa patentowego.
W odpowiedzi na tę sytuację zainteresowane strony coraz częściej sięgają po prawo dotyczące tajemnicy handlowej i rozwiązania umowne w celu zabezpieczenia praw obywateli i ograniczenia ryzyka prawnego. Wraz z dalszym rozwojem technologii sztucznej inteligencji coraz pilniejsza staje się potrzeba stworzenia jaśniejszych i bardziej zharmonizowanych ram prawnych.
W tym kontekście coraz częściej podkreśla się potrzebę rozwoju AI literacy, czyli kompetencji społeczeństwa w zakresie AI, jako elementu wspierającego zrównoważone innowacje i odpowiedzialne wykorzystywanie technologii.
FAQ: Sztuczna inteligencja (AI)
Jak chroniona jest technologia sztucznej inteligencji w Polsce?
Wobec braku przepisów dotyczących własności intelektualnej poświęconych wyłącznie sztucznej inteligencji, przedsiębiorstwa w Polsce chronią swoje technologie i dane związane ze sztuczną inteligencją poprzez połączenie środków umownych, regulacyjnych, technicznych i organizacyjnych:
- Ochrona umowna: Właścicielstwo własności intelektualnej, licencjonowanie oraz prawa do kodu źródłowego, modeli i danych są jasno określone w umowach, w szczególności w umowach outsourcingowych, dotyczących badań i rozwoju oraz joint venture. Klauzule zazwyczaj dotyczą praw do modyfikacji, sublicencjonowania i poufności.
- Ochrona danych i zgodność z RODO: W przypadku gdy dane szkoleniowe zawierają dane osobowe lub wrażliwe, firmy muszą przestrzegać przepisów RODO, stosując zasady takie jak minimalizacja danych, ograniczenie celu oraz anonimizacja lub pseudonimizacja.
- Zabezpieczenia techniczne: Systemy AI są coraz lepiej zabezpieczane poprzez audyty wewnętrzne, kontrole dokładności modeli, odporność na zatrucie danych oraz monitorowanie przepływu danych wejściowych/wyjściowych.
- Zarządzanie sztuczną inteligencją: Wiele organizacji przyjmuje formalne ramy zarządzania, w tym praktyki MLOps, dokumentację modeli, komisje etyczne i wewnętrzne polityki w celu zapewnienia przejrzystości i odpowiedzialności.
- Normy i zgodność: Certyfikaty branżowe i podejście oparte na zgodności z przepisami zyskują na znaczeniu, zwłaszcza w oczekiwaniu na unijną ustawę o sztucznej inteligencji, która promuje rygorystyczny nadzór nad systemami sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka.
Te wielopoziomowe strategie umożliwiają polskim firmom ochronę swoich zasobów sztucznej inteligencji przy jednoczesnym zapewnieniu zgodności z przepisami prawa i integralności operacyjnej.
Czy używanie AI jest dozwolone w miejscu pracy w Polsce?
Tak, używanie sztucznej inteligencji w miejscu pracy jest prawnie dozwolone w Polsce, pod warunkiem że jest zgodne z obowiązującymi przepisami, w szczególności dotyczącymi prawa pracy, ochrony danych i niedyskryminacji.
Pracodawcy mogą wdrażać systemy AI w celu wsparcia lub automatyzacji różnych funkcji, w tym rekrutacji, analizy HR, monitorowania wydajności i obsługi klienta. Coraz częściej AI wykorzystywana jest także do identyfikacji biometrycznej pracowników, na przykład w celu kontroli dostępu do budynków lub rejestracji czasu pracy. Praktyki takie muszą jednak być zgodne z kluczowymi normami prawnymi i etycznymi:
- Zgodność z prawem pracy: Wykorzystanie sztucznej inteligencji musi respektować prawa pracowników wynikające z polskiego Kodeksu pracy, w tym ochronę przed nieuzasadnionym monitorowaniem, profilowaniem lub dyskryminacją.
- RODO i prywatność: Systemy sztucznej inteligencji przetwarzające dane pracowników muszą być zgodne z ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych (RODO). Obejmuje to zapewnienie przejrzystości, zgodnego z prawem przetwarzania danych, minimalizacji danych oraz prawa do kontroli przez człowieka w przypadku zautomatyzowanego podejmowania decyzji.
- Równe traktowanie i niedyskryminacja: Pracodawcy muszą zapewnić, aby narzędzia algorytmiczne nie powodowały stronniczych lub dyskryminujących wyników, zwłaszcza w procesach rekrutacji, awansu lub zwolnienia.
Chociaż wdrażanie sztucznej inteligencji przyspiesza w różnych sektorach, w tym w administracji, finansach i logistyce, jej rosnąca rola w podejmowaniu decyzji budzi obawy dotyczące przejrzystości, uczciwości i odpowiedzialności. Obecnie w Polsce nie ma kompleksowych ram prawnych regulujących wykorzystanie sztucznej inteligencji w zatrudnieniu, chociaż dyskusje polityczne i inicjatywy unijne (takie jak ustawa o sztucznej inteligencji) kształtują przyszłe oczekiwania regulacyjne.
Równolegle instytucje publiczne w Polsce promują przekwalifikowanie, edukację cyfrową i strategie dostosowania rynku pracy, aby przygotować pracowników do zmieniających się wymagań miejsc pracy zintegrowanych ze sztuczną inteligencją.
Kto ponosi odpowiedzialność za szkody spowodowane przez systemy sztucznej inteligencji w Polsce?
Odpowiedzialność za szkody spowodowane przez systemy AI w Polsce zależy od kontekstu – prawa deliktowego, prawa umów lub odpowiedzialności za produkt – i jest oceniana indywidualnie dla każdego przypadku. Obecnie nie ma jednolitych ram prawnych dotyczących szkód związanych z AI.
Jednak zgodnie z przyszłymi przepisami UE – w szczególności ustawą o AI i proponowaną dyrektywą w sprawie odpowiedzialności za AI – domniemana wina może zostać przypisana dostawcy lub operatorowi systemu AI wysokiego ryzyka. W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy autonomiczne decyzje prowadzą do szkód, ciężar dowodu spada na dostawcę.
Nowe przepisy przewidują także zakaz używania oraz wprowadzania na rynek niektórych systemów AI uznanych za niebezpieczne, które zostały sklasyfikowane jako praktyki zakazane i podlegają wysokim karom za ich nieprzestrzeganie.
Do czasu pełnego wdrożenia tych przepisów przedsiębiorstwa powinny ograniczać ryzyko poprzez odszkodowania umowne, jasne instrukcje dla użytkowników oraz solidne testy, dokumentację i praktyki w zakresie zgodności.
Co się stanie, jeśli system AI popełni przestępstwo?
Ponieważ systemy AI nie mają osobowości prawnej, nie można ich pociągnąć do odpowiedzialności karnej na mocy polskiego prawa. Odpowiedzialność przypisuje się osobom fizycznym lub prawnym zaangażowanym w opracowanie, wdrożenie lub użytkowanie sztucznej inteligencji.
Jeśli przestępstwo zostanie popełnione z powodu wadliwego oprogramowania, braku nadzoru lub umyślnego nadużycia, odpowiedzialność może spaść na twórcę, operatora lub użytkownika – zazwyczaj na podstawie teorii zaniedbania, pomocy i podżegania lub winy organizacyjnej. Odpowiedzialność karna jest oceniana na podstawie działań lub zaniechań człowieka, a nie autonomicznego zachowania sztucznej inteligencji.
Czym jest kategoryzacja biometryczna?
Kategoryzacja biometryczna to proces automatycznego przypisywania osób do określonych kategorii na podstawie ich cech biologicznych, takich jak rysy twarzy, głos, sposób chodzenia, odciski palców czy inne dane biometryczne. Odbywa się to przy użyciu systemów sztucznej inteligencji, które analizują zebrane dane w celu identyfikacji płci, wieku, pochodzenia etnicznego, stanu zdrowia lub innych cech.
Zgodnie z unijną ustawą o sztucznej inteligencji (AI Act), stosowanie kategoryzacji biometrycznej w przestrzeni publicznej, w czasie rzeczywistym i bez odpowiednich zabezpieczeń, może być uznane za działanie wysokiego ryzyka lub nawet zakazane — szczególnie gdy prowadzi do dyskryminacji lub naruszenia praw podstawowych.
D&P Legal
