Fuzje i przejęcia (M&A) w polskich realiach – poradnik praktyczny

Ostatnia aktualizacja: 19.05.2025

Fuzje i przejęcia – czym są i dlaczego firmy się na nie decydują?

Nazwy takie jak Stellantis, Glaxo Smith Kline czy Apple zna niemal każdy. Niewielu jednak zastanawia się, w jaki sposób powstały te globalne marki. W rzeczywistości ich rozwój to często efekt fuzji i przejęć, czyli transakcji między różnymi przedsiębiorstwami działającymi na rynku. Firmy decydują się na przejęcie przedsiębiorstwa konkurencyjnego lub połączenie spółek, by wspólnie zwiększyć udział w rynku, zwiększyć dochody i przyspieszyć rozwój biznesu

Czym dokładnie są transakcje M&A? To procesy, które prowadzą do zmiany struktury własności przedsiębiorstwa. Mogą dotyczyć przejęcia udziałów lub akcji, ale także całego majątku spółki. Mechanizmy te obejmują m.in. przejęcie firmy poprzez zmianę udziałowców, zawiązanie nowej spółki, zwiększenie kapitału zakładowego, czy też połączenie przedsiębiorstw, gdzie spółka przejmująca nabywa aktywa i wydaje nowe udziały wspólnikom spółki przejmowanej. W efekcie, niezależnie od formy, chodzi o zmianę właściciela podmiotu – teraz lub w przyszłości.

Proces M&A w Polsce – aspekty prawne i formalne

Sprzedaż udziałów, akcji lub aktywów podmiotu przejmowanego może pozornie wyglądać jak standardowa operacja gospodarcza. Jednak w polskich realiach prawnych i gospodarczych transakcje fuzji oraz przejęcia firm wiążą się z szeregiem złożonych obowiązków formalnych, które wymagają odpowiedniego przygotowania.

Z uwagi na szeroki zakres regulacji obejmujących różne sektory gospodarki – szczególnie w odmiennych branżach, takich jak energetyka, telekomunikacja czy finanse – proces ten często wymaga zgody odpowiednich organów. W szczególności w przypadku fuzji, które skutkują powstaniem jednego przedsiębiorstwa, może być konieczne uzyskanie akceptacji Prezesa UOKiK, przeniesienia zezwoleń lub koncesji, a także spełnienia warunków środowiskowych i przestrzennych.

Każda transakcja fuzji lub przejęcia firmy – niezależnie od tego, czy dotyczy zawiązania spółki kapitałowej, sprzedaży udziałów, czy podwyższenia kapitału – wiąże się z licznymi formalnościami. Należy ją zgłosić m.in. do sądu rejestrowego, zaktualizować dane w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych oraz spełnić wymogi wobec nadzorujących rejestrów, np. Komisji Nadzoru Finansowego.

Nie można zapomnieć o podatkach – przy przejęciu przedsiębiorstwa pojawia się obowiązek zapłaty PCC, CIT, PIT, a w przypadku sprzedaży aktywów również VAT.

To tylko wierzchołek góry lodowej – proces fuzji to nie tylko zmiana właściciela, ale cały zestaw obowiązków, które trzeba dobrze zaplanować.

---

Jakie są etapy procesu M&A?

Transakcja nabycia przedsiębiorstwa czy udziałów w spółce – niezależnie od tego, czy dotyczy spółki kapitałowej, czy osobowej – to zwykle znacząca inwestycja i jeden z kluczowych momentów w rozwoju biznesu. Ze względu na złożony charakter takich działań, proces M&A podzielony jest na kilka istotnych etapów.

W grę wchodzi nie tylko kwestia finansowania, ale również odpowiednie przygotowanie, poufność, integracja targetu w strukturze nabywającego, czy konieczność uzyskania zgód regulacyjnych. Wszystkie te elementy mają wpływ na efektywność operacyjną oraz zwiększenie skali działalności po zakończeniu transakcji.

Standardowy proces fuzji lub przejęcia przebiega według następujących kroków:

1. Zawarcie umów przedtransakcyjnych – strony ustalają zasady współpracy oraz ramy potencjalnej transakcji, co może obejmować także dobrowolne połączenie dwóch firm lub pierwsze działania zmierzające do zawiązania nowej spółki.
2. Badanie due diligence – szczegółowa analiza kondycji targetu, pozwalająca rozumieć przejęcia firm w szerszym kontekście i ocenić możliwe ryzyka, a także korzyści finansowe wynikające z transakcji.
3. Negocjacje i przygotowanie dokumentacji transakcyjnej – etap ten obejmuje ustalenie kluczowych zapisów kontraktowych, np. dotyczących struktury właścicielskiej, transferu całego majątku spółki, lub emisji akcji nowej spółki w wyniku fuzji przedsiębiorstw.
4. Closing transakcji – podpisanie dokumentów przenoszących własność udziałów lub aktywów na nabywcę. To moment, w którym formalnie dochodzi do połączenia przedsiębiorstw.
5. Czynności post-transakcyjne – obejmują zgłoszenia do odpowiednich rejestrów, a także zmiany korporacyjne w strukturze targetu. W przypadku fuzji poziomej czy pionowej często wiąże się to również z optymalizacją procesów produkcyjnych i zarządczych.

Każda transakcja M&A może wyglądać nieco inaczej – jej przebieg zależy od typu połączenia (np. przejęcia koncentryczne, fuzja konglomeratowa), branży, w której działają przedsiębiorstwa łączące się, a także od przyjętej strategii i skali działalności. Odpowiednie przygotowanie i zrozumienie wszystkich etapów ma kluczowe znaczenie dla powodzenia procesu.

ETAP 1: Umowy poprzedzające fuzję przedsiębiorstw

Na pierwszy etap transakcji M&A składają się ustalenia stron potencjalnej transakcji M&A, przed jej przeprowadzeniem. W tym zakresie następuje wstępna biznesowa ocena przeprowadzenia transakcji, jak również ocena targetu z ekonomicznego punktu widzenia.

Celem przeprowadzenia badania targetu i rozpoczęcia negocjacji, konieczne będzie uzyskanie przez zainteresowanego nabywcę szeregu informacji i dokumentów o targecie, które mają charakter poufny. By umożliwić dokonanie tego procesu w sposób bezpieczny dla obu stron strony zawierają umowę o zachowaniu poufności (NDA).

Również w ramach wstępnej dokumentacji transakcyjnej strony mogą dokonać wiążących albo wstępnych i niewiążących je ustaleń w zakresie terminów występujących w ramach poszczególnych etapów transakcji, zakresu przeprowadzanego badania due diligence, wyceny targetu oraz jej źródła, potencjalnej kwoty inwestycji nabywcy, udziału procentowego nabywanego w targecie w ramach transakcji, zasad prowadzenia negocjacji, ponoszenia kosztów w ramach transakcji, wyboru prawa właściwego oraz jurysdykcji, zasad przeprowadzenia transakcji z uwagi na regulacje podatkowe oraz zakończenia negocjacji w przypadku rezygnacji z dalszego ich prowadzenia.

W zależności od charakterystyki danej transakcji, potrzeby ustalenia podstawowych zasad prowadzenia due diligence lub negocjacji, bądź ustalenia zasad wzajemnej odpowiedzialności, strony mogą podpisać List intencyjny (LOI), Podstawowe warunki umowy (Term Sheet) lub Protokół uzgodnień (MoU).

Wraz z tak przygotowanymi dokumentami może zostać również wystosowana nie wiążąca oferta (NBO) od nabywcy do targetu, z której będzie wynikać będą warunki, które muszą zostać spełnione przez target by zakres proponowanego przez niego zaangażowania znalazł zastosowanie przy tej transakcji.

Umowa o zachowaniu poufności (NDA)

Umowa o zachowaniu poufności stanowi podstawowy sposób zabezpieczenia interesów stron przed nieuprawnionym wykorzystaniem poufnych danych, które strony udostępniają sobie wzajemnie w ramach transakcji.

Umowa tego rodzaju dotyczy wszelkich informacji przekazanych wzajemnie przez strony w ramach całości procesu negocjacji i transakcji M&A, a także również danych przekazanych wcześniej, np. w trakcie badania due diligence. Powinna się ona skupiać przede wszystkim na danych stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa stron, wyłączając te dane, które znajdują się już w domenie publicznej.

Zobowiązania wynikające z umowy o zachowaniu poufności powinny obejmować cały okres trwania badania due diligence i negocjacji, aż do momentu zakończenia transakcji, a także określony okres czasu po zakończeniu prowadzonych negocjacji.

Przygotowując umowę NDA i wybierając dla niej jako prawo właściwe polskie przepisy, należy unikać przygotowywania zobowiązań tego rodzaju o charakterze bezterminowym, ponieważ druga strona mogłaby takie zobowiązanie wypowiedzieć, a prawa do wypowiedzenia umowy nie można z góry wyłączyć w przypadku wystąpienia ważnych powodów wypowiedzenia. Zatem zwykle rekomendowanym rozwiązaniem jest oznaczenie definitywnego okresu obowiązywania NDA.

Podstawowym zabezpieczeniem realizacji zobowiązań wynikających z umowy NDA jest instytucja kary umownej, którą należy zapłacić w przypadku niewykonywania lub nienależytego umowy. Wysokość kary umownej strony mogą co do zasady określić w sposób swobodny, jednakże zwykle ma ona odniesienie do pewnych kryteriów obiektywnych np. wartości transakcji.

List intencyjny (LoI) oraz Term Sheet

Zarówno List intencyjny, jak i Term Sheet standardowo zawierają postanowienia mające na celu ustrukturyzować proces transakcji, nadać mu odpowiednie ramy, wskazać określone warunki brzegowe w ramach, które poruszać się będą strony i stanowić wyrażenie woli współpracy stron, mającego prowadzić do zawarcia transakcji.

List intencyjny najczęściej nie zawiera zbyt wielu szczegółów finansowych dotyczących samej inwestycji, natomiast dość szczegółowo wskazuje jakie kwestie muszą zostać ustalone przez strony w trakcie negocjacji, doprecyzowuje planowany proces due diligence, często może zawierać w swej treści nie wiążącą ofertę bądź inny sposób wyrażenia woli stron, z której wynika chęć przeprowadzenia transakcji.

Z kolei Term Sheet skupia się bardziej na przekazaniu ogólnego zarysu planowanej transakcji oraz zamiaru stron w związku z planowanym jej przeprowadzeniem. Często zawiera ogólne postanowienia, dotyczące wyceny targetu, planowanej kwoty inwestycji, wielkości udziału w kapitale targetu, który ma zostać nabyty w trakcie transakcji, postanowienia zapobiegające rozwodnieniu udziałów (anti-dillution) i potencjalne przyszłe zaangażowanie nabywcy w target.

Standardem w obrocie prawnym w ramach transakcji M&A wykonywanych na podstawie polskich przepisów prawa, jest brak wiążącej mocy zobowiązań wynikających z Listu intencyjnego czy też Term Sheet.

W przypadku naruszenia postanowień wynikających z Listu intencyjnego lub Term Sheet, co do zasady można dochodzić odszkodowania za prowadzenie procesu negocjacji z naruszeniem dobrych obyczajów na zasadzie odpowiedzialności za winę w kontraktowaniu (culpa in contrahendo). Strona, która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów, w szczególności bez zamiaru zawarcia umowy, jest obowiązana do naprawienia szkody, jaką druga strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy.

Strony mogą jednak zastrzec pewne zobowiązania, których nieprawidłowe wykonanie będzie wiązać się z negatywnymi konsekwencjami dla drugiej strony umowy np. koniecznością zapłaty kary umownej. Najczęściej dotyczy to zobowiązań do zachowania poufności czy też wyłączności na negocjacje z targetem.

Protokół uzgodnień (MoU)

Jest to dokument mający na celu uporządkowanie planowanej transakcji M&A w formule definicyjnej, mniej skupiając się na konkretnych krokach i działaniach, które powinny zostać podjęte, a przedstawiając bardziej ogólne założenia i cele stron, które te akceptują. Dokument ten nie ma stricte wiążącego charakteru, podobnie jak List intencyjny czy Term Sheet.

Protokół uzgodnień (MoU) skupia się przede wszystkim na bardzo ogólnym i szerokim zakresie porozumienia poszukiwanego przez strony, przedstawiając oczekiwania, które te mogą wobec siebie wzajemnie mieć, czy też cel, który chcą osiągnąć target i nabywca. Dokument ten na polskim rynku M&A spotykany jest często w ramach transakcji międzynarodowych, przede wszystkim wtedy gdy transakcja M&A na polskim rynku stanowi zaledwie część większej i wielo-jurysdykcyjnej transakcji.

ETAP 2: Due Diligence – dlaczego jest ważne?

Kolejnym z etapów transakcji M&A na polskim rynku jest przeprowadzenie badania due diligence targetu przez nabywcę. Najczęściej proces ten poprzedza podpisanie przez strony umowy NDA, celem zabezpieczenia udostępnianych poufnych informacji i dokumentów przed ich nieuprawnionym wykorzystaniem.

Stroną prowadzącą proces due diligence dotyczący targetu zwykle jest nabywca (Buyer Due Diligence, BDD). Czasem zdarza się, że to sprzedawca, w procesie przygotowywania się do transakcji lub po ustaleniach z nabywcą samodzielnie przeprowadza proces due diligence (Vendor Due Diligence, VDD).

Due diligence stanowi istotny etap transakcji M&A, którego celem jest dostarczenie kompleksowych informacji na temat statusu prawnego i potencjalnych ryzyk związanych z targetem oraz jego aktywami.

W praktyce zwykle przeprowadza się następujące kategorie due diligence:

• prawne,
• finansowe,
• podatkowe,
• środowiskowe,
• operacyjne,
• handlowe (komercyjne).

Zakres prawnego badania due diligence jest dostosowany do konkretnych okoliczności, np. celów i wielkości transakcji, harmonogramu transakcji, dostępności materiałów, wyboru obszarów wrażliwych na ryzyko. Z przeprowadzenia badania opracowywany jest raport, w którym zidentyfikowane i opisane są ryzyka transakcyjne. Ryzyka te są poddawane ocenie w treści raportu i w zależności od przypisanej skali danego ryzyka, raport zawiera stosowne zalecenia i rekomendacje.

Raport due diligence może stanowić załącznik do umowy nabycia udziałów w targecie lub nabycia jego aktywów. Jest to uzasadnione w szczególności w przypadku, w którym w ramach transakcji wskazuje się, że wykryte ryzyka stanowią obszar, za który po dokonaniu transakcji nadal odpowiada zbywca (przez określony w umowie czas). Obecnie najbardziej popularnym rodzajem raportu jest raport red flag. Różni się on tym od zwykłego raportu, że ogranicza on swoje wnioski do najważniejszych zagrożeń mogących mieć wpływ na przeprowadzaną transakcję.

Przed rozpoczęciem due diligence, podmiot, któremu to badanie zostaje zlecone, powinien upewnić się, iż nie występuje u niego konflikt interesów (conflict check).

Więcej informacji na temat due diligence znajduje się tutaj.

ETAP 3: Negocjuj umowę!

Po zebraniu odpowiedniej ilości informacji na temat targetu, strony transakcji mogą przystąpić do negocjowania treści dokumentacji transakcyjnej. Wnioski z raportu due diligence są kluczowe dla treści umów składających się na transakcję M&A i bardzo często mają wpływ na liczbę oraz rodzaj dokumentów zawieranych w ramach transakcji.

Ze względu na ryzyko biznesowe związane z transakcją M&A, umowa nabycia udziałów lub aktywów rzadko stanowi jedyny dokument podpisywany w ramach całej procedury. Zwykle towarzyszy jej szereg dodatkowych dokumentów zabezpieczających zobowiązania stron – na przykład ustanowienie zastawu rejestrowego na majątku targetu lub zbywcy, czy też oświadczenie o dobrowolnym poddaniu się egzekucji.

W skład dokumentacji transakcyjnej często wchodzą również umowy towarzyszące zbyciu udziałów lub aktywów, takie jak umowa opcji, umowa o współpracy, umowa inwestycyjna, umowa wspólników czy umowa dostawy. Ich celem jest zazwyczaj zwiększenie efektywności zarządzania i zapewnienie dodatkowych zabezpieczeń dla nabywcy, szczególnie w transakcjach obejmujących nowe rynki, różne zakresy geograficzne lub przypadki przejęć pionowych – typowych dla firm operujących w tej samej branży, lecz na różnych etapach procesu produkcyjnego.

Ze względu na ryzyka ujawnione w trakcie analizy dokumentacji targetu, strony mogą zdecydować się na zawarcie umowy warunkowej lub przedwstępnej. Takie rozwiązanie pozwala uzależnić finalizację transakcji od spełnienia określonych warunków lub przesunąć jej wykonanie w czasie. Tego typu klauzule są szczególnie często stosowane w sytuacjach wymagających uzyskania zgód korporacyjnych na sprzedaż udziałów lub pozwoleń administracyjnych – zwłaszcza gdy podmiot przejmowany działa w sektorze regulowanym.

ETAP 4: Podpisanie umowy – finalizacja transakcji na rynku fuzji

Closing często odbywa się tego samego dnia, w którym strony ustalają finalną treść dokumentacji. W zależności od rodzaju fuzji – czy to fuzja pionowa, czy przejęcie konglomeratowe firm z różnych branż lub wytwarzających podobne produkty – obecność notariusza zazwyczaj jest obowiązkowa.

Wynika to z konieczności zachowania formy aktu notarialnego, czy z notarialnie poświadczonym podpisem, np. przy sprzedaży udziałów w spółce osobowej, przeniesieniu bytu prawnego przedsiębiorstwa lub aktu dobrowolnego poddania się egzekucji.

ETAP 5: Zobowiązania po zamknięciu transakcji fuzji i przejęcia

Podstawową kwestią po-transakcyjną jest wypełnienie ustawowych obowiązków dotyczących zgłoszenia do właściwych organów administracyjnych, sądów, instytucji publicznych i rejestrów zmian wynikających z transakcji, np. do Krajowego Rejestru Sądowego, urzędu skarbowego, czy Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych.

Po dokonaniu transakcji M&A, standardem jest również przegląd struktury korporacyjnej targetu w porównaniu do struktury korporacyjnej nabywcy, tak by zidentyfikować te funkcje, które się powielają lub są niekompatybilne oraz dokonać ich ujednolicenia np. w zakresie działów wewnętrznych takich jak księgowość czy marketing.

Kluczową decyzją po transakcji jest ukształtowanie nowego ładu korporacyjnego w targetcie, w tym zmiana składu zarządu i rady nadzorczej. Często dochodzi do pełnej wymiany na osoby wskazane przez nabywcę. Takie zmiany powinny być odpowiednio zabezpieczone – odchodzący menedżerowie powinni zobowiązać się do zachowania poufności i powstrzymania od działalności konkurencyjnej przynajmniej przez jakiś czas.

---

Share deal czy asset deal? Poznaj typy transakcji M&A

Transakcja na udziałach (share deal)

Jednym z podstawowych typów transakcji M&A na polskim rynku jest transakcja nabycia udziałów, akcji, bądź innego rodzaju praw udziałowych w spółce prawa handlowego, w słowniku rynkowym nazywana „share deal”. Ten rodzaj inwestycji najczęściej wybierany jest przez inwestorów chcących uniknąć problemów regulacyjnych, które mogłyby wystąpić gdyby dokonali nabycia konkretnego aktywa, bądź chcących nabyć całość podmiotu posiadającego ugruntowaną pozycję na danym rynku, posiadającego renomę i rozpoznawalność.

Strony dokonują obrotu prawem do zaangażowania kapitałowego w samą spółkę, nie zaś jej majątkiem, a inwestor nabywa prawo do kontroli samodzielnego podmiotu rynkowego, bez naruszenia struktury jego funkcjonowania, jego osadzenia w realiach rynkowych i co do zasady bez wielu ograniczeń regulacyjnych.

Stroną sprzedającą takiej transakcji jest właściciel wspomnianych praw udziałowych, która zawiera umowę sprzedaży udziałów, akcji bądź ogółu praw i obowiązków w danej spółce prawa handlowego. W zamian za określoną cenę nabywca obejmuje pakiet praw właścicielskich w określonej spółce, w ramach którego najczęściej znajduje się prawo do głosowania na zgromadzeniu wspólników spółki, prawo do zysku, jak również prawo do nadzoru właścicielskiego nad danym podmiotem.

W przypadku transakcji share deal dla jej skuteczności wymaga się dopełnienie szczególnych formalności. W przypadku udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością umowa powinna zostać zawarta w formie z notarialnie poświadczonym podpisem, a nabywca bądź zbywca muszą zawiadomić spółkę o takiej transakcji, by ta była uważana za skuteczną wobec spółki, natomiast w przypadku spółki akcyjnej, transakcja na akcjach jest skuteczna z momentem dokonania wpisu we właściwym rejestrze akcjonariuszy.

Transakcja dotycząca majątku (asset deal)

Kolejnym z rodzajów transakcji, które są obecne w polskich realiach gospodarczych jest transakcja nabycia konkretnego zestawu aktywów danego przedsiębiorstwa (np. nieruchomości, środków trwałych, zapasów magazynowych), części tego przedsiębiorstwa (np. zakładu produkcyjnego) bądź całości przedsiębiorca (w tym także bazy klientów i kontrahentów, tajemnic handlowych, zakładu pracy, know-how, etc.), w słowniku rynkowym nazywana „asset deal”. Do tego rodzaju transakcji skłaniają się inwestorzy, którzy chcą nabyć konkretne aktywa, aby następnie dołączyć go do już posiadanego i prowadzonego przedsiębiorstwa.

Pamiętać należy, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o tych zobowiązaniach, mimo zachowania należytej staranności. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.

Zatem istotną kwestią w ramach transakcji typu asset deal dotyczącej przedsiębiorstwa bądź jego zorganizowanej części, jest uregulowanie zakresu odpowiedzialności stron za zobowiązania związane z przedsiębiorstwem. W przypadku decyzji o przeniesieniu tej odpowiedzialności ze zbywcy na nabywcę zaistnieje konieczność uzyskania zgody kontrahentów (wierzycieli). Natomiast, strony mogą uregulować także wewnętrzne zasady rozliczenia zobowiązań nabywanego przedsiębiorstwa, niezależnie od ich solidarnej odpowiedzialności wobec wierzycieli.

W przypadku gdy transakcja dotyczy przedsiębiorstwa bądź zorganizowanej części przedsiębiorstwa, umowa jej dotycząca powinna zostać zawarta z podpisem notarialnie poświadczonym. Z kolei przeniesienie własności nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego.

Wykup Menadżerski (MBO i MBI)

Jest to forma transakcji M&A wyróżniająca się z uwagi na osoby nabywające dane udziały lub akcje w spółce, którymi w tym wypadku jest kadra menadżerska. W znacznej większości przypadków są to członkowie zarządu targetu, którzy znając sytuację finansową i rynkową spółki decydują się objąć w niej pakiet zaangażowania kapitałowego, a transakcję taką nazywamy „management-buy-out” („MBO”).

Przedmiotem transakcji są także spółki z istotnym ukrytym potencjałem, który dostrzega kadra kierownicza zarządzająca innym podmiotem i niezwiązana z targetem. Celem inwestorów jest wówczas przejęcie kontroli nad spółką i rozwinięcie jej działalności.

Transakcję taką nazywamy „management-buy-in” (MBI). Od MBO różni się tym, iż inwestorami jest kadra kierownicza z zewnątrz, która nie pracowała wcześniej dla targetu. Menadżerowie mogą nabywać udziały lub akcje w imieniu własnym, bądź też utworzyć w tym celu spółkę celową, która nabędzie udziały lub akcje.

Kluczowym aspektem w trakcie transakcji MBO jest zabezpieczenie finansowania dla jej przeprowadzenia, ponieważ menadżerowie przejmujący przedsiębiorstwo zwykle nie są w stanie zabezpieczyć całości środków na jego zakup.

By sfinansować transakcję pozyskiwane jest zewnętrzne finansowanie dłużne w postaci pożyczek od instytucji finansowych, czy funduszy inwestycyjnych, a to wprowadza konieczność odpowiedniego zabezpieczenia zwrotu pożyczki. Najczęściej polega to na odpowiednim zabezpieczeniu przepływów kapitałowych w targecie w wyniku którego, pożyczkodawcy otrzymywali odpowiednie transze spłat kapitału z zysków spółki.

Wykup Lewarowany (LBO)

Ten specyficzny rodzaj transakcji wyróżnia się spośród innych transakcji sposobem jej finansowania. Zewnętrzny inwestor dokonując akwizycji udziałów w targecie zwykle samodzielnie finansuje nabycie od 15-30% kapitału, natomiast pozostała część transakcji jest objęta zewnętrznym źródłem finansowania, w tym kredytem bądź pożyczką, która jest zabezpieczona na udziałach targetu.

Inwestorzy otrzymują z takiej inwestycji zwrot z zysków tak nabytej spółki, która spłaca zobowiązania zaciągnięte na jej nabycie, a następnie bądź pozostaje w rękach nabywców po spłaceniu zobowiązań, bądź zostaje sprzedana z zyskiem. Niezwykle istotne dla inwestorów jest zmniejszenie obciążeń nabytej spółki, tak by osiągnąć jak największe zyski i możliwie jak najszybciej spłacić zaciągnięte zobowiązania.

W transakcjach tego typu niezwykle istotne jest szczegółowe opisanie aktywów targetu oraz ich wycena. Kluczowe jest ustanowienie odpowiednich zabezpieczeń, jak również szczegółowe opisanie poszczególnych transz finansowania oraz terminów ich spłaty z majątku spółki. Wypłata dywidendy dla wspólników zwykle w takiej sytuacji jest odwlekana do momentu spłaty zobowiązań na rzecz kredytodawców.

Inwestor Finansowy, a Inwestor Strategiczny przy przejęciu firmy

Transakcje M&A możemy rozróżniać także według kryterium zaangażowanego inwestora, jako inwestora finansowego lub inwestora strategicznego.

Inwestor finansowy koncentruje się przede wszystkim na zwrocie z inwestycji, a nie na operacyjnej kontroli czy pakiecie większościowym w targecie. Jego celem nie będzie bieżące ingerowanie w zarządzanie spółką, a dobrze funkcjonujący zespół menadżerów będzie dla niego istotnym czynnikiem zachęcającym do zdecydowania się na inwestycję.

Aby zabezpieczyć swoje interesy, inwestorzy finansowi mogą wymagać zapisów gwarantujących wypłatę dywidendy lub zwrot inwestycji w ustalonych terminach i kwotach. Będą żądali zabezpieczeń na majątku spółki, a czasem również na majątku beneficjentów rzeczywistych targetu.

Inwestorzy finansowi mogą dążyć do wprowadzenia swojego przedstawiciela do zarządu lub rady nadzorczej spółki bądź wskazania osób, które będą dobrze zarządzać targetem po transakcji, natomiast nie będą próbować samodzielnie zarządzać przejętą spółką. Umowy mogą zawierać klauzule zobowiązujące pozostania w spółce aktualnego zespołu pracowników i utrzymania stabilności zatrudnienia przez określony czas.

Inwestorzy strategiczni preferują posiadanie pakietu większościowego udziałów i pełną kontrolę nad targetem. Ich głównym celem w umowie inwestycyjnej jest zabezpieczenie strategicznych interesów rynkowych, często przy mniejszym nacisku na bieżące przychody spółki.

Może to obejmować zobowiązania do wyłączności zakupu materiałów lub surowców od wewnątrzgrupowych dostawców bądź przyjęcie odpowiedniej, wyznaczonej przez nabywcę polityki korporacyjnej funkcjonowania przedsiębiorstwa targetu. Inwestor ten najczęściej dąży do utrzymania zespołu pracowników w przedsiębiorstwie targetu, natomiast dąży również do wymiany managementu oraz średniej kadry zarządzającej przedsiębiorstwem.

---

Zabezpieczenia i zobowiązania – jakie umowy podpisują strony M&A?

Transakcja M&A poza kwestiami zmian własnościowych w targecie zawiera również wiele innych aspektów, które wymagają uregulowania między stronami. Od kwestii kapitału przeznaczanego na rozwój targetu, przez kwestie korporacyjne, relacje między wspólnikami w spółce, kończąc na współpracy biznesowej w ramach grupy kapitałowej, strony transakcji powinny uregulować szczegółowo swoje stosunki w ramach targetu.

Do takiego działania służą umowy towarzyszące transakcji. Stanowią one zwykle załączniki do umów transakcyjnych.

Umowa przedwstępna

Często po przeprowadzeniu procesu badania due diligence, nabywca musi zmierzyć się z kwestią właściwego zabezpieczenia się przed wyzwaniami występującymi w targecie. Jednym ze stosowanych rozwiązań jest właśnie umowa przedwstępna. W ramach umowy tego rodzaju strony zobowiązują się do zawarcia ostatecznej umowy sprzedaży udziałów lub aktywów w przyszłości, tj. po upływie określonego czasu lub spełnieniu warunków.

Umowa przedwstępna określa kluczowe warunki transakcji, takie jak cena, termin oraz inne istotne ustalenia, ale sama nie przenosi jeszcze własności. Umowa ta daje obu stronom pewność, że transakcja dojdzie do skutku po spełnieniu określonych warunków. Tym samym jeżeli target prowadzi istotny spór sądowy, bądź prowadzi postępowanie w celu pozyskania kluczowej koncesji, zezwolenia lub innej decyzji administracyjnej, strony mogą ustalić, iż do zawarcia umowy przyrzeczonej sprzedaży dojdzie dopiero po wydarzeniu się tych okoliczności, przewidując stosowny termin zawarcia umowy przyrzeczonej sprzedaży.

Zawarcie umowy przedwstępnej zabezpiecza interesy obu stron, minimalizując ryzyko nagłego wycofania się z negocjacji. Może być ona również wykorzystywana wtedy gdy nabywcy boją się konkurencji w ramach transakcji z targetem, a nie są oni do końca pewni co do wszystkich uwarunkowań transakcji.

W przypadku odmowy zawarcia umowy przyrzeczonej sprzedaży, strona poszkodowana może domagać się zawarcia umowy przyrzeczonej sprzedaży na drodze sądowej lub dochodzić odszkodowania za naruszenie umowy przedwstępnej, jeśli druga strona działała w złej wierze.

Umowa Sprzedaży Udziałów (SPA)

Stanowi ona podstawowy rodzaj umowy występującej w ramach transakcji M&A na polskim rynku w zakresie share deal. Wynika to z niezwykłej popularności wykonywania w Polsce działalności gospodarczej w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a kontrakt ten umożliwia dokonania przeniesienia własności udziałów tym rodzaju spółki. Zwyczajowo terminem SPA określana jest również umowa przeniesienia własności akcji w spółce akcyjnej bądź prostej spółce akcyjnej.

Umowa SPA powinna zostać zawarta pomiędzy stronami w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi dla swej ważności. W ramach umowy sprzedający zobowiązują się do przeniesienia własności udziałów w zamian za uiszczenie odpowiedniej ceny w określonym czasie.

Standardowa umowa SPA zawiera szereg klauzul odnoszących się do zapewnień o braku obciążeń dotyczących udziałów oraz majątku spółki, stanie targetu, wynikającego z badania due diligence (często raport z badania stanowi załącznik do umowy), obowiązku zachowania poufności, zakazu konkurencji sprzedających, szczególnych postanowień dotyczących finansowania np. klauzula earn out, postanowień dotyczących odpowiedzialności za zobowiązania wynikające z umowy, a nawet czasem za zobowiązania samego targetu, tzw. klazula price adjustment.

Niezwykle często umowa SPA ma charakter warunkowy bądź przed zawarciem jej ostatecznej treści zawierana jest umowa przedwstępna, co ma na celu zabezpieczenie interesu nabywców w zakresie możliwego dojścia do skutku określonych negatywnych okoliczności w ramach targetu.

Często załącznikami do umowy SPA są również wzory umów towarzyszących zawieranych w ramach transakcji, a które mają uregulować sytuację stron na przyszłość np. kontrakty menadżerskie, umowy wspólników i umowy inwestycyjne ze sprzedającymi, umowy o współpracy targetu z podmiotami w grupach kapitałowych nabywców. Strony starają się w ramach dokumentacji transakcyjnej ustalić możliwie jak najwięcej szczegółów, by nie zostać zaskoczonym na późniejszym etapie.

Umowa nabycia przedsiębiorstwa bądź jego zorganizowanej części

Również i ten rodzaj kontraktu stanowi podstawową formę regulacji dokonywania transakcji M&A w Polsce, odnoszącej się jednak do tzw. asset deal. Przyczyną dla takiej sytuacji jest popularność funkcjonowania biznesów w Polsce w ramach poszczególnych przedsiębiorstw tzw. jednoosobowych działalności gospodarczych. Jednocześnie przenoszenie poszczególnych składników pomiędzy przedsiębiorstwami może mieć zdecydowanie bardziej negatywne skutki pod kątem podatku dochodowego oraz podatku VAT, zwłaszcza w sytuacji rozporządzenia majątkiem który stanowi praktycznie całość przedsiębiorstwa targetu.

Umowa dla swej ważności wymaga zawarcia jej w formie z notarialnie poświadczonymi podpisami. Sprzedający dokonują przeniesienia własności przedsiębiorstwa bądź zorganizowanej części przedsiębiorstwa targetu na nabywcę. Niezwykle często w takiej sytuacji nabywcą nie jest inwestor będący osobą fizyczną bądź spółką holdingową inwestorów, a wybrany podmiot założony jedynie w celu dokonania transakcji tzw. SPV.

Z uwagi na przenoszenie własności przedsiębiorstwa bądź jego części na inny podmiot, działanie takie wiąże się z wieloma wyzwaniami regulacyjnymi, m.in. koniecznością przeniesienia decyzji administracyjnych na nabywcę przedsiębiorstwa, a niekiedy uzyskanie ich na nowo, jak w przypadku koncesji na produkcję energii elektrycznej.

Jednocześnie ruch taki wymaga powiadomienia wszystkich kontrahentów przedsiębiorcy i uzyskania ich zgody na przeniesienie zobowiązań przedsiębiorstwa na nowy podmiot (np. w odniesieniu do umów najmu i dzierżawy oraz umów handlowych), a także powiadomienia o tym pracowników w specjalnej procedurze przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę. Tak duży stopień skomplikowania powoduje konieczność zawarcia w umowie wielu klauzul warunkowych, a niezwykle częste jest podpisywanie przedwstępnych umów nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części.

Umowa wspólników (SHA)

Stanowi umowę pomiędzy wspólnikami danej spółki regulując prawa i obowiązki wspólników w jej ramach, jednak w zakresie szerszym oraz bardziej poufnym niż umowa spółki. Stanowi specyficzną odmianę umowy inwestycyjnej, jednakże dotyczącej konkretnego podmiotu lub podmiotów z grupy kapitałowej. Nie podlega ona ujawnieniu w publicznych rejestrach, co pozwala wspólnikom na zdecydowanie większą swobodę w kształtowaniu zobowiązań między sobą.

Umowa skupia się przede wszystkim na realizacji uprawnień korporacyjnych w ramach podmiotu, jak również określeniu jego celów inwestycyjnych oraz zobowiązań wspólników w tym zakresie. Zwykle przewiduje ona podział ról oraz obowiązków między wspólnikami w ramach spółki, jak również wynikające z tego wynagrodzenie, które może być wypłacane z innych źródeł niż dywidenda spółki. Przewiduje ona również często uprawnienia korporacyjne często następnie odzwierciedlone w umowie spółki np. prawo pierwszeństwa nabycia udziałów w spółce, konieczność uzyskania zgody na zaciągnięcie zobowiązania spółki, czy też prawo do osobistego powołania członków Zarządu lub Rady Nadzorczej spółki.

W ramach umowy strony mogą umówić się również umówić na niepodejmowanie działalności konkurencyjnej przez wspólników spółki, jak również wspólne podejmowanie określonych decyzji biznesowych np. zatrudnienie CEO w spółce. Często w umowie wspólników strony przewidują również plan finansowy spółki dotyczący sposobu podziału dywidendy spółki.

Strony zwykle zabezpieczają realizację swoich uprawnień z umowy wspólników poprzez instytucję kary umownej, czy w skrajnych przypadkach przymusowego umorzenia udziałów wspólnika naruszającego umowę.

Umowa inwestycyjna

Inaczej niż w przypadku umowy wspólników, umowa inwestycyjna nie musi dotyczyć konkretnej spółki, a może odnosić się do bardziej szerokiego horyzontu działań, konkretnego obszaru geograficznego bądź węższego zakresu działalności, a nawet do jednej nieruchomości. Jej odmianą jest umowa joint venture, z zasady zakładająca współpracę większej ilości inwestorów nad projektem.

W ramach umowy strony ustalają warunki wspólnej inwestycji, wysokości inwestycji, sposób jej przeprowadzenia, często formę prawną w której jej dokonają, formę podziału potencjalnych zysków, jak również źródło i proporcję pokrycia potencjalnych strat. Standardowo strony ustalają również ograniczenie do prowadzenia działalności konkurencyjnej w ramach działalności podobnej, jak również zobowiązują się nie ujawniać faktu współpracy.

W samej umowie strony mogą przewidzieć również szczegółowe postanowienia dotyczące sposobu wspólnego podejmowania decyzji przez inwestorów, jak również bardziej szczegółowych zasad korporacyjnych wprowadzonych w ich wehikule inwestycyjnym. Strony mogą również określić tego rodzaju postanowienia, jak i bardziej szczegółowe zasady funkcjonowania wspólnego przedsięwzięcia w umowie wspólników, umowie o współpracy bądź innego rodzaju dokumentach stanowiących załączniki do umowy inwestycyjnej.

Standardowym sposobem zabezpieczenia realizacji zobowiązań wynikających z umowy inwestycyjnej jest kara umowna. Często w treści umowy pojawiają się również klauzule tzw. bad & good leaver, które premiują oraz karzą sposób oraz moment wyjścia z inwestycji.

---

Zgody i obowiązki regulacyjne w transakcjach M&A

Zgody korporacyjne w procesie przejęcia firmy – co musisz wiedzieć?

Przystępując do transakcji M&A należy zweryfikować dokładnie treść postanowień umowy spółki oraz przepisów Kodeksu spółek handlowych w celu ustalenia, czy transakcja podlega wymogowi uzyskania zgody korporacyjnej, a jeżeli tak to jaki organ spółki i w jakim trybie powinien jej udzielić. Reguły te będą różnić się w zależności od rodzaju transakcji, w tym czy obejmuje ona sprzedaż udziałów (share deal), czy też sprzedaż majątku (asset deal), w szczególności przedsiębiorstwa.

Umowa spółki może uzależnić sprzedaż udziałów od zgody spółki. Nie jest to wymóg ustawowy, zatem w przypadku braku odpowiednich postanowień w umowie spółki, sprzedaż udziałów nie wymaga zgody korporacyjnej. Jeżeli natomiast umowa spółki w sposób ogólny wskazuje tylko na konieczność uzyskania zgody spółki, lecz nie opisuje szczegółowego trybu wydawania zgody, ani nie precyzuje właściwego organu, to przyjmuje się rozwiązanie ustawowe, zgodnie z którym zgody korporacyjnej udziela zarząd spółki w formie pisemnej.

W przypadku gdy zarząd odmówił zgody na sprzedaż udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, wspólnik może zwrócić się do sądu rejestrowego o zezwolenie na zbycie udziałów, ma jednak obowiązek udowodnić, że istnieją ważne powody by takie zezwolenie wydać. W odniesieniu do spółek akcyjnych, odmowa zgody na sprzedaż udziałów pociąga za sobą obowiązek wskazania przez spółkę innego nabywcę w maksymalnym terminie 2 miesięcy, w przeciwnym wypadku zainteresowany akcjonariusz może rozporządzić swoimi akcjami bez ograniczeń.

W Polsce dominuje praktyka regulowania procedury wyrażania zgody na sprzedaż udziałów w umowie spółki. Umowa spółki powinna wskazywać, który organ spółki wyraża zgodę na sprzedaż udziałów, a także czy taka uchwała wymaga kwalifikowanej większości głosów lub wymogów co do quorum. Najczęściej zgody takiej udziela zgromadzenie wspólników na wniosek zainteresowanego wspólnika, który powinien przedstawić dane nabywcy oraz istotne warunki transakcji.

Zbycie udziału bez wymaganej umową spółki zgody powoduje, że czynność taka jest czynnością niezupełną (negotium claudicans), dotkniętą bezskutecznością zawieszoną. Brak zgody nie skutkuje zatem nieważnością transakcji, jednak czyni ją prawnie bezskuteczną do momentu uzyskania zgody.

Odnosząc się do transakcji majątkowych typu asset deal, należy wskazać, że przepisy Kodeksu spółek handlowych wymagają zgody zgromadzenia wspólników na czynności obejmujące m.in.:

• zbycie i wydzierżawienie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części oraz ustanowienie na nich ograniczonego prawa rzeczowego,
• nabycie i zbycie nieruchomości, użytkowania wieczystego lub udziału w nieruchomości, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej.

Transakcja dokonana bez powyższej zgody korporacyjnej będzie nieważna. Jednakże, uchwała wspólników podjęta w terminie 2 miesięcy od zawarcia umowy prowadzi do jej konwalidacji.

Ponadto, umowa o nabycie dla spółki nieruchomości albo udziału w nieruchomości lub środków trwałych za cenę przewyższającą jedną czwartą kapitału zakładowego, nie niższą jednak od 50 000 złotych, zawarta przed upływem dwóch lat od dnia zarejestrowania spółki, wymaga uchwały wspólników (pod rygorem nieważności), chyba że umowa ta była przewidziana w umowie spółki.

Należy również pamiętać, że rozporządzenie prawem lub zaciągnięcie zobowiązania do świadczenia o wartości dwukrotnie przewyższającej wysokość kapitału zakładowego wymaga uchwały wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Umowa zawarta bez powyższej uchwały jest ważna, ale skutkować może odpowiedzialnością odszkodowawczą i organizacyjną członków zarządu spółki.

Umowa spółki może przewidywać także inne ograniczenia dotyczące rozporządzania majątkiem spółki lub zaciąganiem zobowiązań przez zarząd. Jeżeli zarząd dokona czynności sprzecznej z takimi zapisami umowy spółki, to umowa taka będzie ważna, jednakże zarząd może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za naruszenie umowy spółki.

Jakie transakcje podlegają kontroli koncentracji w Polsce?

Kontrola koncentracji w Polsce podlega właściwości Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Zamiar koncentracji podlega zgłoszeniu Prezesowi UOKiK, jeżeli:

1. łączny światowy obrót przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekracza równowartość 1 000 000 000 euro lub
2. łączny obrót na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przedsiębiorców uczestniczących w koncentracji w roku obrotowym poprzedzającym rok zgłoszenia przekracza równowartość 50 000 000 euro.

Powyższemu obowiązkowi podlega zamiar:

1. połączenia dwóch lub więcej samodzielnych przedsiębiorców;
2. przejęcia – przez nabycie lub objęcie akcji, innych papierów wartościowych, udziałów lub w jakikolwiek inny sposób – bezpośredniej lub pośredniej kontroli nad jednym lub więcej przedsiębiorcami przez jednego lub więcej przedsiębiorców;
3. utworzenia przez przedsiębiorców wspólnego przedsiębiorcy;
4. nabycia przez przedsiębiorcę części mienia innego przedsiębiorcy (całości lub części przedsiębiorstwa), jeżeli obrót realizowany przez to mienie w którymkolwiek z dwóch lat obrotowych poprzedzających zgłoszenie przekroczył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej równowartość 10 000 000 euro.

Przepisy prawa przewidują szereg wyłączeń z obowiązku zgłoszenia zamiaru koncentracji. Przykładowo, zwolnione z tego wymogu są transakcje przedsiębiorców należących do tej samej grupy kapitałowej, czy też transakcje prowadzące do przejęcia kontroli nad przedsiębiorcą, którego obrót nie przekroczył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w żadnym z dwóch lat obrotowych poprzedzających zgłoszenie równowartości 10 000 000 euro.

Dokonanie transakcji bez zgody Prezesa UOKiK na koncentracje nie powoduje nieważności umowy, jednakże może skutkować konsekwencjami administracyjnymi, w szczególności nałożeniem kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary

FDI i największe fuzje – kiedy państwo może się sprzeciwić?

W Polsce obowiązuje ustawa o kontroli niektórych inwestycji (FDI), której zadaniem jest ochrona podmiotów istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa publicznego lub porządku publicznego przed ich przejęciem.

Wykaz podmiotów podlegających ochronie został zawarty w rozporządzeniu Rady Ministrów i zasadniczo obejmuje on najważniejsze w Polsce spółki prowadzące działalność gospodarczą w branży energetycznej, paliwowej, wydobywczej, chemicznej, militarnej, morskiej, czy telekomunikacyjnej, a od 2024 r. także medialnej. Ponadto, podmiotami objętymi ochroną są polskie spółki publiczne oraz inni wymienieni w ustawie przedsiębiorcy z kluczowych sektorów gospodarki lub posiadający mienie stanowiące infrastrukturę krytyczną państwa.

Inwestor, który zamierza nabyć lub osiągnąć istotne uczestnictwo albo nabyć dominację nad podmiotem chronionym, jest obowiązany złożyć zawiadomienie organowi kontroli, tj. właściwemu ministrowi, o zamiarze dokonania transakcji. Organ kontroli, po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania, może sprzeciwić się transakcji lub stwierdzić niedopuszczalność wykonywania praw udziałowych, jeżeli zostaną spełnione negatywne przesłanki ustawowe.

W zależności od okoliczności indywidualnych dotyczących danej sprawy, dokonanie transakcji z naruszeniem przepisów FDI może skutkować m.in. nieważnością umowy lub niedopuszczalnością wykonywania prawa głosu i innych uprawnień korporacyjnych.

MSWiA a przejęcie przedsiębiorstwa – co warto wiedzieć?

Zgodnie z ustawą o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wymaga nabycie przez cudzoziemca bezpośrednio lub pośrednio kontrolnego pakietu udziałów (powyżej 50 %) w spółce, będącej właścicielem lub wieczystym użytkownikiem nieruchomości na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jednakże wymóg ten nie dotyczy transakcji polegających na przekształceniu spółki.

Co do zasady, nie jest wymagane uzyskanie zezwolenia przez cudzoziemców, będących obywatelami lub przedsiębiorcami państw – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym albo Konfederacji Szwajcarskiej.

Transakcja dokonana z naruszeniem przepisów ustawy jest nieważna.

Prawo pierwokupu Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa

Zgodnie z ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego, Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa, działającemu na rzecz Skarbu Państwa, przysługuje prawo pierwokupu udziałów i akcji w:

1. spółce kapitałowej, która jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości rolnej o powierzchni co najmniej 5 ha albo nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni co najmniej 5 ha,
2. spółce dominującej, która posiada udziały lub akcje w spółce, o której mowa powyżej w pkt 1.

Przed nabyciem udziałów i akcji w spółce, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa posiada prawo przeglądania ksiąg i dokumentów tej spółki oraz żądania od tej spółki informacji dotyczących obciążeń i zobowiązań nieujętych w księgach i dokumentach.

Termin do złożenia przez KOWR oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu wynosi 2 miesiące, licząc od dnia wpływu do KOWR zawiadomienia dokonanego przez spółkę, której udziały lub akcje stanowią przedmiot warunkowej umowy sprzedaży.

Ustawa przewiduje szereg wyjątków, od wskazanego powyżej prawa pierwokupu. Przykładowo, ograniczenia tego nie stosuje się w przypadku zbywania udziałów na rzecz osoby bliskiej, czy też zbywania akcji spółek dopuszczonych do obrotu zorganizowanego w rozumieniu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi.

Kiedy KNF musi wiedzieć o transakcji M&A?

Komisja Nadzoru Finansowego sprawuje w Polsce nadzór nad rynkiem finansowym na podstawie szeregu ustaw. W ramach swoich kompetencji ma ona określone uprawnienia kontrolne i nadzorcze, które dotyczą także transakcji sprzedaży udziałów w spółce handlowej, która jest objęta regulacjami rynku finansowego.

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z ustawą o usługach płatniczych podmiot, który zamierza bezpośrednio lub pośrednio nabyć albo objąć akcje lub udziały krajowej instytucji płatniczej albo krajowej instytucji pieniądza elektronicznego w liczbie zapewniającej osiągnięcie lub przekroczenie odpowiednio 20%, 30% lub 50% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym lub udziału w kapitale zakładowym, lub jeżeli na skutek nabycia albo objęcia akcji lub udziałów instytucja taka stałaby się jednostką zależną lub współzależną względem tego podmiotu, ma obowiązek zawiadomić KNF o takim zamiarze.

Analogicznie, podmiot, który zamierza bezpośrednio lub pośrednio zbyć znaczny pakiet akcji lub udziałów krajowej instytucji płatniczej albo krajowej instytucji pieniądza elektronicznego lub zbyć pakiet akcji lub udziałów, w wyniku czego nastąpiłby spadek poniżej 20%, 30% lub 50% jego udziału w ogólnej liczbie głosów w organie stanowiącym lub udziału w kapitale zakładowym, zawiadamia o tym zamiarze KNF.

W przypadkach określonych prawem, KNF zgłasza, w drodze decyzji, sprzeciw co do nabycia lub objęcia akcji lub udziałów krajowej instytucji płatniczej lub krajowej instytucji pieniądza elektronicznego, wskazanego w zawiadomieniu.

Dokonanie transakcji z naruszeniem powyższych przepisów może skutkować szeregiem negatywnych konsekwencji prawnych, w tym niedopuszczalnością wykonywania prawa głosu z wadliwie nabytych udziałów i nieważnością podejmowanych uchwał korporacyjnych, nakazem zbycia udziałów krajowej instytucji płatniczej lub krajowej instytucji pieniądza elektronicznego w wyznaczonym terminie, bądź karą pieniężną w wysokości do 1 000 000 zł, a nawet cofnięciem zezwolenia na świadczenie usług płatniczych w charakterze krajowej instytucji płatniczej lub cofnięciem zezwolenia na wydawanie pieniądze elektronicznego i świadczenie usług płatniczych w charakterze krajowej instytucji pieniądza elektronicznego.