Wybór właściwego prawa spadkowego w testamencie- przełomowe orzeczenie dla obcokrajowców w Polsce

Polski sąd stanął po stronie notariusza, który odmówił sporządzenia testamentu dla obywatelki Ukrainy mieszkającej w Polsce, która wskazała prawo ukraińskie jako prawo właściwe dla jej spadku.

Orzeczenie wyjaśnia, że traktaty międzynarodowe mogą ograniczać prawo do wyboru prawa obcego w transgranicznych sprawach spadkowych.

Jest to przełomowa decyzja, która ma wpływ na wszystkich cudzoziemców przebywających w Polsce, którzy chcą zabezpieczyć swój majątek poprzez sporządzenie ważnego prawnie testamentu. Podkreśla ona, że przepisy UE dotyczące dziedziczenia nie są bezwzględne i mogą podlegać ograniczeniom wynikającym z umów międzynarodowych podpisanych przez Polskę.

Co było przyczyną orzeczenia?

Ukrainka mieszkająca w Polsce wraz z mężem chciała sporządzić testament, w którym jako prawo właściwe dla całego swojego majątku wskazała prawo ukraińskie. Powołała się na rozporządzenie UE nr 650/2012, które pozwala na taki wybór.

Notariusz odmówił jednak, powołując się na polsko-ukraiński traktat o pomocy prawnej z 1993 r., który stanowi:

• Majątek ruchomy podlega prawu kraju, którego obywatelem był zmarły.
• Majątek nieruchomy podlega prawu kraju, w którym znajduje się dana nieruchomość.

Ponieważ kobieta była współwłaścicielką nieruchomości w Polsce, notariusz uznał, że do tej części spadku musi mieć zastosowanie prawo polskie i nie może być ono zastąpione klauzulą wyboru prawa w testamencie.

Czy notariusz działał zgodnie z prawem?

Kobieta złożyła odwołanie, a nawet próbowała skierować sprawę do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Sądu Najwyższego w Polsce, ale obie drogi zostały zablokowane.

Sąd Rejonowy w Opolu ostatecznie orzekł, że:

• Notariusz ponosi osobistą odpowiedzialność za treść aktu notarialnego.
• Nie może on sporządzić dokumentu, który jest sprzeczny z prawem krajowym lub międzynarodowym.
• W tym przypadku dwustronna umowa między Polską a Ukrainą ma pierwszeństwo przed przepisami UE dotyczącymi dziedziczenia.

Sąd uznał, że pomimo unijnego rozporządzenia zezwalającego obcokrajowcom na wybór prawa swojego kraju pochodzenia, polsko-ukraiński traktat tworzy prawną „blokadę”, która unieważnia taki wybór, gdy jest on sprzeczny z postanowieniami traktatu.

Testamenty transgraniczne: dlaczego mają znaczenie?

Ta sprawa pokazuje, jak skomplikowane może być planowanie spadkowe, gdy:

• mieszkasz poza krajem, którego jesteś obywatelem,
• posiadasz nieruchomości w wielu krajach
• lub planujesz transgraniczne dziedziczenie.

Takie sytuacje są coraz częstsze wśród emigrantów w Polsce, a także obywateli polskich posiadających aktywa za granicą.

Co należy wiedzieć o spadkach transgranicznych?

Zgodnie z rozporządzeniem UE nr 650/2012 można wybrać prawo krajowe jako prawo właściwe dla spadku, ale tylko wtedy, gdy wybór ten nie jest sprzeczny z traktatami międzynarodowymi.

Jeśli nie ma wyraźnego wyboru w testamencie, zastosowanie ma prawo kraju, w którym ostatnio mieszkałeś (np. Polska, jeśli umrzesz podczas pobytu tutaj).

Wybór prawa ma wpływ na:

• kto dziedziczy Twoją własność w przypadku braku innych ustaleń,
• prawa do przymusowego udziału w spadku,
• możliwość wydziedziczenia członków rodziny,
• wyznaczenie wykonawców testamentu.

Masz majątek za granicą lub mieszkasz w Polsce jako obcokrajowiec?

Uniknij pułapek prawnych i zabezpiecz przyszłość swojej rodziny!
Skonsultuj się z nami i przygotuj testament zgodny z prawem międzynarodowym i krajowym.