Przełomowy wyrok NSA: Obowiązek transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa jednopłciowego

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że polskie urzędy stanu cywilnego mają obowiązek dokonania transkrypcji aktu małżeństwa pary jednopłciowej zawartego za granicą. Orzeczenie to, opierające się na unijnym prawie, wymusza rewizję dotychczasowej praktyki sądów i urzędów oraz wdrożenie nowych rozwiązań technicznych ze strony administracji państwowej.

Przełomowe orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego

W wyroku z 20 marca 2026 r. (sygn. akt II OSK 216/21) Naczelny Sąd Administracyjny ostatecznie zobowiązał Urząd Stanu Cywilnego w Warszawie do wydania transkrypcji aktu małżeństwa dwóch mężczyzn w terminie 30 dni od zwrotu akt przez sąd. NSA uchylił tym samym wcześniejszy, niekorzystny wyrok WSA i bezpośrednio powołał się na orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości UE z 25 listopada 2025 r. (C-713/23).

Sąd wskazał, że chociaż regulacja instytucji małżeństwa leży w kompetencji państw członkowskich, to odmowa uznania związku zawartego w innym kraju UE stanowi niedopuszczalne ograniczenie prawa do swobodnego przemieszczania się i poszanowania życia rodzinnego. Sąd jednoznacznie orzekł, że art. 18 Konstytucji RP nie stanowi bezwzględnej przeszkody dla transkrypcji, a wpisanie zagranicznego aktu nie zagraża podstawowym zasadom polskiego porządku prawnego ani tożsamości narodowej.

Wyzwania i kolejne kroki dla urzędów oraz ministerstwa

Decyzja NSA stawia przed urzędami stanu cywilnego poważne wyzwania praktyczne. Przedstawiciele samorządów zwracali dotychczas uwagę, że obecny stan prawny i ograniczenia systemów teleinformatycznychuniemożliwiają wprowadzanie takich dokumentów, wskazując m.in. na problem rubryki „kobieta”, w którą trzeba by wpisać dane mężczyzny.

W związku z tym urzędy czekały na odgórne decyzje rządu. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) tłumaczyło wcześniej, że w świetle wyroku TSUE transkrypcja to jedynie „kwestia techniczna”, która nie jest równoznaczna z uznaniem związku za małżeństwo w rozumieniu polskiego prawa.

NSA uciął jednak wymówki urzędów, stanowczo podkreślając, że trudności techniczne systemów teleinformatycznych nie mogą stanowić podstawy do odmowy dokonania transkrypcji. W najbliższym czasie urzędy i ministerstwo będą zmuszone do pilnego dostosowania formularzy i systemów rejestracji, aby umożliwić realizację wyroku bez zbędnej zwłoki.

Wpływ wyroku na przyszłe orzecznictwo sądowe

Dla sądów administracyjnych wyrok ten oznacza konieczność radykalnej zmiany linii orzeczniczej. Sędzia sprawozdawca wprost zaznaczył, że dotychczasowa wykładnia klauzuli porządku publicznego, która powszechnie stanowiła podstawę odmów transkrypcji, wymaga rewizji.

Wcześniej sądy, w tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, masowo oddalały skargi obywateli twierdząc, że transkrypcja wprowadziłaby do polskiego porządku prawnego niezależny dokument potwierdzający małżeństwo jednopłciowe, czego nie przewiduje Konstytucja RP.

NSA obalił tę argumentację, wskazując, że alternatywne rozwiązania (jak posługiwanie się zagranicznym dokumentem lub robienie wzmianek dodatkowych) nie zapewniają obywatelom skutecznej ochrony prawnej w świetle prawa Unii Europejskiej. Sądy niższych instancji będą teraz zobligowane do respektowania tej wykładni, uznając transkrypcję za jedyny skuteczny sposób uznania zagranicznego małżeństwa.

Jak wyrok NSA zmienia praktykę urzędów i orzecznictwo sądów administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 2025 roku, ostatecznie przesądził, że polskie urzędy stanu cywilnego muszą dokonywać transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa par jednopłciowych. Sąd uznał, że odmowa wpisania takiego aktu stanowi niedopuszczalne ograniczenie praw obywateli Unii Europejskiej do swobodnego przemieszczania się oraz poszanowania życia rodzinnego.

Przełomowe orzeczenie obala dotychczasową argumentację organów administracji i sądów niższych instancji- NSA wprost wskazał, że ani artykuł 18 Konstytucji RP, ani rzekome problemy techniczne systemów informatycznych nie mogą stanowić przeszkody dla uznania takiego związku. 

W efekcie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz urzędy samorządowe są zmuszone do pilnego dostosowania swoich procedur, natomiast sądy administracyjne muszą zrewidować dotychczasową linię orzeczniczą, która masowo odrzucała tego typu wnioski na podstawie klauzuli porządku publicznego.

Jak wyrok NSA wpływa na Twoją sytuację prawną?

Aby ocenić skutki wyroku NSA dla Państwa sytuacji- w szczególności w zakresie transkrypcji aktów stanu cywilnego oraz korzystania z praw wynikających z prawa UE- warto przeanalizować indywidualny stan faktyczny i możliwe ścieżki działania. 

Nasz zespół wspiera w interpretacji aktualnego orzecznictwa oraz w prowadzeniu postępowań przed organami administracji i sądami. Zapraszamy do kontaktu.