Prawo spadkowe 2026 – kluczowe zmiany w podatkach, testamentach i pełnomocnictwach medycznych

Rok 2025 okazał się jednym z najbardziej dynamicznych okresów w obszarze prawa spadkowego od wielu lat. O ile ostatnia duża nowelizacja z 2023 r. już na trwałe zmieniła krąg spadkobierców ustawowych i usprawniła przebieg postępowań spadkowych, o tyle rok 2025 przyniósł kolejne, niezwykle istotne zmiany – tym razem dotyczące przede wszystkim sfery podatkowej, na styku prawa cywilnego i publicznego.

Równolegle trwały prace nad projektami, które w 2026 r. mogą doprowadzić do nowego otwarcia w zakresie form sporządzania testamentów oraz sposobu podejmowania decyzji medycznych przez osoby tracące zdolność do świadomego działania.

Zmiany w podatku od spadków i darowizn uchwalone w 2025 r. – stan prawny na przełomie 2025/2026

Najbardziej komentowaną częścią reformy z 2025 r. była nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jej znaczenie wynika z tego, że dotyka praktycznie każdego postępowania spadkowego – niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z dziedziczeniem ustawowym, testamentowym czy nabyciem majątku z tytułu zapisu.

Zmiany te zostały uchwalone przez Sejm w listopadzie 2025 r., jednak nie obowiązują jeszcze w praktyce, ponieważ ustawa nie została ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Wejście w życie nastąpi w pierwszym kwartale 2026 r.

Moment powstania obowiązku podatkowego

Centralnym elementem nowelizacji jest zmiana momentu powstania obowiązku podatkowego. Dotychczas obowiązek ten powstawał automatycznie z chwilą śmierci spadkodawcy, co generowało wiele problemów praktycznych – zwłaszcza dla osób, które nie wiedziały o otwarciu spadku, mieszkały za granicą lub dowiedziały się o nabyciu majątku po kilku miesiącach czy latach.

Nowe przepisy przewidują, że obowiązek podatkowy powstanie dopiero z dniem uzyskania dokumentu potwierdzającego nabycie spadku – czy to postanowienia sądu, czy aktu poświadczenia dziedziczenia. Jest to rozwiązanie znacząco bardziej sprawiedliwe oraz zgodne z zasadą zaufania obywateli do państwa.

Zwolnienie podatkowe w określonych sytuacjach

Drugim ważnym obszarem jest przywrócenie możliwości skorzystania ze zwolnienia podatkowego w sytuacji, gdy spadkobierca nie dotrzyma terminu na zgłoszenie nabycia spadku z przyczyn od siebie niezależnych. Organ podatkowy będzie mógł uchylić negatywną decyzję i przyjąć zgłoszenie nawet po terminie, o ile podatnik uprawdopodobni brak swojej winy. Rozwiązanie to ma charakter ochronny i niewątpliwie zmniejszy liczbę sporów z urzędami skarbowymi, które przez lata prezentowały restrykcyjne podejście do terminów.

Zaświadczenie podatkowe z urzędu skarbowego

Wreszcie, nowelizacja likwiduje dotychczasowy obowiązek uzyskiwania zaświadczenia z urzędu skarbowego w przypadku zbywania rzeczy lub praw nabytych w drodze spadku lub darowizny przez osoby najbliższe. Dokument ten był często postrzegany jako zbędna formalność, wydłużająca proces sprzedaży nieruchomości. Zmiana wpisuje się w tendencję do deregulacji i usprawnienia obrotu prawnego.

Nowelizacja podatkowa stanowi więc uchwalone, ale jeszcze niewdrożone prawo, którego realny wpływ ujawni się dopiero w 2026 r.

Testamenty audiowizualne – projektowane zmiany na 2026 r.

Drugim obszarem, który może przynieść przełom w prawie spadkowym, są testamenty audiowizualne. Ich wprowadzenie rozważane jest od kilku lat, jednak dopiero w 2025 r. projekt ten trafił do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów – co oznacza, że jest na etapie przygotowywania wersji rządowej.

Zgodnie z założeniami projektu testament audiowizualny ma mieć charakter testamentu szczególnego, sporządzanego wyłącznie w sytuacjach nagłych, wyjątkowych i związanych z obawą rychłej śmierci, a przy tym- gdy sporządzenie testamentu tradycyjnego byłoby obiektywnie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione.

Projekt przewiduje, że testator będzie mógł nagrać swoją ostatnią wolę za pomocą telefonu, kamery lub innego urządzenia, pod warunkiem wyraźnej identyfikacji, wskazania daty i miejsca oraz precyzyjnego wyrażenia woli dotyczącej majątku. Ostateczna ocena ważności takiego testamentu będzie należeć do sądu, który zbada stan świadomości testatora, autentyczność nagrania oraz spełnienie przesłanek ustawowych.

Na tym etapie prac nie przedstawiono jeszcze projektu ustawy, a tym bardziej nie rozpoczęto prac parlamentarnych. Oznacza to, że realne wejście w życie tej instytucji może nastąpić nie wcześniej niż w drugiej połowie 2026 r., a bardziej prawdopodobnym terminem wydaje się rok 2027, jeśli proces legislacyjny ulegnie wydłużeniu.

Pełnomocnictwa medyczne i likwidacja ubezwłasnowolnienia- reforma planowana na 2026 r.

W 2025 r. Ministerstwo Sprawiedliwości zaprezentowało obszerny projekt dotyczący instrumentów wspieranego podejmowania decyzji, którego celem jest całkowite odejście od instytucji ubezwłasnowolnienia. Projekt ten znajduje się w fazie rządowej, a jego planowane przyjęcie przez Radę Ministrów wyznaczono na IV kwartał 2025 r.. Dopiero po tym etapie ustawa trafi do Sejmu.

Najbardziej doniosłym z nowych narzędzi jest pełnomocnictwo medyczne, które pozwoli osobie pełnoletniej wyznaczyć zaufaną osobę do podejmowania decyzji zdrowotnych w sytuacji, gdy nie będzie ona w stanie wyrazić swojej woli. Pełnomocnictwo takie ma być udzielane w formie aktu notarialnego, wpisywane do centralnego rejestru i automatycznie aktywowane w chwili utraty zdolności decyzyjnej przez pacjenta.

Rozwiązanie to wpisuje się w międzynarodowe tendencje dotyczące poszanowania autonomii pacjenta i jest odpowiedzią na potrzebę uproszczenia obecnych procedur medyczno-prawnych.

Równolegle projekt przewiduje wprowadzenie nowych ról – asystenta prawnego, kuratora wspierającego i kuratora reprezentującego – które mają zastąpić obecny model ubezwłasnowolnienia. Jest to zmiana o charakterze systemowym, która będzie wymagała czasu zarówno na wdrożenie, jak i na adaptację ze strony praktyków.

Biorąc pod uwagę etap prac legislacyjnych, można oczekiwać, że nowe przepisy wejdą w życie w trakcie 2026 r., prawdopodobnie w jego drugiej połowie.

Jakie są kierunki rozwoju prawa spadkowego w latach 2025-2026?

Analizując tempo i kierunek zmian, można zauważyć, że prawo spadkowe i okołospadkowe wchodzi w fazę intensywnej modernizacji. Rok 2025 przyniósł rzeczywiste reformy podatkowe, które- choć dopiero zaczną obowiązywać- mają już swoje ostateczne, przyjęte brzmienie.

Rok 2026 przyniesie natomiast zmiany o charakterze systemowym: zarówno w zakresie techniki sporządzania testamentów, jak i ochrony osób tracących zdolność do podejmowania decyzji.

Wszystko wskazuje na to, że w kolejnych latach prawo spadkowe będzie jeszcze silniej powiązane z technologią, cyfryzacją usług publicznych oraz poszanowaniem autonomii jednostki. Dla prawników specjalizujących się w prawie spadkowym to konieczność bieżącego monitorowania zmian, a dla osób planujących swoje sprawy majątkowe – większą elastyczność i możliwość korzystania z nowych instrumentów prawnych.

Planujesz uregulować sprawy spadkowe lub przygotować się na zmiany w 2026 roku?
Skontaktuj się z nami – pomożemy Ci zrozumieć nowe przepisy i bezpiecznie zaplanować działania zgodne z aktualnym stanem prawnym.