Potwierdzenie obywatelstwa polskiego dla dzieci par jednopłciowych na podstawie zagranicznego aktu urodzenia – przełomowy wyrok NSA 

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 października 2023 r. (sygn. akt II OSK 1163/22) wydał fundamentalne orzeczenie chroniące status prawny dzieci urodzonych za granicą, których rodzicami wpisanymi w akcie urodzenia są osoby tej samej płci. 

Orzeczenie to ostatecznie ucina praktykę administracji państwowej, która odmawiała potwierdzenia polskiego obywatelstwa, powołując się na niezgodność zagranicznych dokumentów z polskim porządkiem prawnym.

Kluczowe wnioski z orzeczenia NSA

• Prawo krwi (Ius Sanguinis) jest nadrzędne: Podstawową przesłanką nabycia polskiego obywatelstwa przez urodzenie jest posiadanie obywatelstwa polskiego przez przynajmniej jedno z rodziców. Nabycie to następuje z mocy prawa. Dla potwierdzenia tego faktu nie ma znaczenia okoliczność, że w zagranicznym akcie urodzenia jako drugi rodzic widnieje osoba tej samej płci, ani to, że nie wpisano tam danych matki biologicznej (np. surogatki).

• Prawo publiczne wyklucza stosowanie norm prawa rodzinnego: Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie zaznaczył, że zagadnienie nabycia obywatelstwa podlega wyłącznie reżimowi publicznoprawnemu. W związku z tym, organy administracji nie mogą stosować przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do interpretowania instytucji prawa publicznego i podważania biologicznego pokrewieństwa na etapie potwierdzania obywatelstwa.

• Brak zastosowania klauzuli porządku publicznego: W postępowaniu o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego klauzula porządku publicznego (wynikająca z Prawa prywatnego międzynarodowego) nie ma zastosowania. Posiadanie przez dziecko zagranicznego aktu urodzenia, w którym uwidoczniono osoby jednej płci jako rodziców, nie wywołuje skutków sprzecznych z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP w kontekście samej procedury potwierdzania obywatelstwa.

• Zagraniczny akt urodzenia jako wyłączny dowód: Zagraniczny akt stanu cywilnego posiada moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi i stanowi wyłączny dowód zdarzeń w nim stwierdzonych, nawet jeśli nie został poddany procedurze transkrypcji (wpisania do polskich ksiąg). Organ administracji nie posiada kompetencji do prowadzenia własnego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu podważenie biologicznego rodzicielstwa wbrew danym z aktu.

• Ochrona przed dyskryminacją i prawa unijne: Sąd stanowczo podkreślił, że odmowa potwierdzenia obywatelstwa ze względu na uwidocznienie w akcie urodzenia osób tej samej płci może prowadzić do dyskryminacji dziecka ze względu na orientację seksualną jego rodziców. Działanie takie narusza prawo unijne, ponieważ pozbawia dziecko możliwości swobodnego przemieszczania się w ramach strefy Schengen oraz korzystania z pełni praw obywatela Unii Europejskiej.

Obywatelstwo polskie dziecka urodzonego za granicą a zagraniczny akt urodzenia

Wyrok NSA sygn. II OSK 1163/22 stanowi kluczowy argument procesowy dla polskich obywateli mieszkających za granicą. Administracja publiczna nie może skutecznie uzależniać potwierdzenia obywatelstwa od formy zagranicznego aktu urodzenia ani wymagać przedłożenia dodatkowych dowodów biologicznego pochodzenia, jeśli z dokumentu jasno wynika, że jeden z rodziców jest obywatelem polskim.

Ewentualne formalne problemy z wypełnieniem wniosku (np. konieczność wpisania danych matki) nie mogą zniweczyć skutku nabycia obywatelstwa, które nastąpiło z mocy prawa z chwilą urodzenia.

Jeżeli potrzebują Państwo wsparcia w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego dziecka urodzonego za granicą, zapraszamy do kontaktu. Nasi prawnicy pomogą przeanalizować sytuację, przygotować dokumenty oraz przeprowadzić postępowanie przed właściwymi organami. Sprawdź, jak możemy pomóc w skutecznym potwierdzeniu obywatelstwa polskiego.