Obowiązkowa mediacja w sporach budowlanych od 1 marca 2026 r. – co zmienia nowelizacja KPC?

1 marca 2026 r. wchodzi w życie nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego, która wprowadza obowiązkową mediację w sporach budowlanych. Oznacza to, że w określonych sprawach gospodarczych wynikających z umów o roboty budowlane sąd będzie zobowiązany skierować strony do mediacji przed dalszym prowadzeniem postępowania.

Nowe regulacje istotnie zmieniają dotychczasowy model rozstrzygania sporów w sektorze budowlanym.

Czym jest mediacja i jakie ma znaczenie w sporach budowlanych?

Mediacja ma na celu przyspieszenie rozwiązywania sporów poprzez ograniczenie liczby spraw wymagających rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowym. Dzięki niej strony mają również większą kontrolę nad sposobem zakończenia sporu, a ze względu na to, że jej forma sprzyja dialogowi- również na jego ugodowe rozwiązanie.

Kogo obejmuje obowiązkowa mediacja w sporach budowlanych?

Na podstawie nowego przepisu- art. 458^3a k.p.c.- sąd skieruje strony do mediacji w przypadku sporów gospodarczych wynikających z umów o roboty budowlane oraz z umów bezpośrednio powiązanych z procesem budowlanym, czyli m.in. występujące w procesie budowlanym umowy o nadzór inwestorski, o generalne wykonawstwo, o wykonawstwo częściowe, o prace projektowe. Do tej kategorii zalicza się również umowy o wykonanie remontu budynku lub budowli z art. 658 k.c.

Przepis ten nie będzie miał jednak zastosowania w: postępowaniu upominawczym, elektronicznym postępowaniu upominawczym i postępowaniu nakazowym. Jeżeli jednak po wydaniu nakazu zapłaty wniesiony zostanie sprzeciw w postępowaniu upominawczym albo zarzuty w postępowaniu nakazowym – sąd skieruje strony do mediacji.

Należy podkreślić, że nowe regulacje będą miały zastosowanie wyłącznie do postępowań wszczętych po 1 marca 2026 r.

Odmowa mediacji w sporach budowlanych – jakie konsekwencje finansowe?

Co do zasady, sąd nie może zmusić stron do podjęcia mediacji. Nowelizacja wprowadza jednak konsekwencje finansowe dla stron, które bez uzasadnionej przyczyny odmówią udziału w mediacji, niezależnie od wyniku sprawy.

Zgodnie ze zmienionym art. 103 k.p.c. sąd będzie mógł obciążyć stronę uchylającą się od mediacji kosztami procesu nawet w całości lub w części wyższej niż wynikałoby to z rozstrzygnięcia, jednaktylko i wyłącznie wtedy, jeżeli jej zachowanie zostanie uznane za niesumienne lub oczywiście niewłaściwe.

Za takie zachowanie można uznać odmowę udziału w mediacji lub nieuzasadnione niestawiennictwo na niej. W praktyce oznacza to, że nawet strona wygrywająca sprawę może zostać zobowiązana do zwrotu pełnych kosztów postępowania.

Zalety obowiązkowej mediacji w sporach budowlanych

Spory budowlane, należą do jednych z najbardziej złożonych, ze względu na to, iż często wymagają licznych opinii biegłych, które generują wysokie koszty i znacznie wydłużają postępowanie. Zamysłem ustawodawcy jest, iż obowiązkowa mediacja pozwoli uniknąć tych kosztów lub znacząco je obniżyć, oferując stronom szybsze i mniej sformalizowane rozwiązanie sporu.

Wśród potencjalnych korzyści wskazuje się przede wszystkim możliwość istotnego skrócenia czasu trwania sporu w przypadku zawarcia ugody oraz ograniczenia kosztów postępowania, zwłaszcza w sprawach wymagających licznych i kosztownych opinii biegłych.

Mediacja daje stronom większą elastyczność w kształtowaniu porozumienia, a jednocześnie pozwala zachować kontrolę nad sposobem zakończenia sporu i utrzymać dobre relacje biznesowe. 

Najważniejsze wątpliwości i ryzyka związane z nowelizacją KPC

W opinii publicznej nowelizacja budzi jednak istotne wątpliwości. Krytycy tego rozwiązania wskazują, że obowiązkowa mediacja może w praktyce sprzyjać stronie opóźniającej zapłatę i prowadzić jedynie do odsunięcia rozstrzygnięcia sporu w czasie, bez realnych widoków na ugodę.

Podnosi się również, że zaostrzenie sankcji kosztowych ogranicza faktyczną dobrowolność mediacji i może skłaniać strony do udziału wyłącznie z obawy przed konsekwencjami finansowymi. Nadto, obowiązkowa mediacja może być z czasem zacząć postrzegana jako etap czysto formalny, który zamiast przyspieszyć – paradoksalnie wydłuża postępowanie.

Nowelizacja KPC od 1 marca 2026 r. – kluczowe wnioski dla branży budowlanej

Czy obowiązkowa mediacja w sporach budowlanych rzeczywiście przyczyni się do sprawniejszego rozwiązywania konfliktów, czy też doprowadzi do wydłużenia postępowań i wzmocni pozycję nierzetelnych kontrahentów, okaże się dopiero w praktyce.

Skuteczność tego mechanizmu będzie zależeć nie tyle od samej regulacji, ile od realnej gotowości stron do kompromisu oraz od umiejętnego stosowania nowych przepisów przez sądy. 

Czy jesteś przygotowany na obowiązkową mediację w sporze budowlanym?

Od 1 marca 2026 r. mediacja stanie się stałym elementem postępowań w sporach wynikających z umów o roboty budowlane i umów powiązanych z procesem inwestycyjnym. Odpowiednie przygotowanie strategii procesowej oraz właściwe przeprowadzenie mediacji może mieć istotny wpływ na czas trwania sporu i jego koszty.

Zapraszamy do kontaktu z naszym zespołem specjalizującym się w sporach budowlanych i postępowaniach gospodarczych w celu omówienia wpływu nowych przepisów na Państwa sytuację oraz możliwych działań zabezpieczających interesy przedsiębiorcy.