Kolejny rządowy projekt nowelizacji ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy

Polski rząd przedstawił projekt nowelizacji ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, którzy przebywają w Polsce od początku rosyjskiej inwazji 24 lutego 2022 roku. Projekt jest odpowiedzią na niedawne weto prezydenta Karola Nawrockiego, który odrzucił wcześniejszą nowelizację. Kluczowe jest uchwalenie go przed 1 października 2025.

Dlaczego prezydent zawetował poprzednią nowelizację?

Prezydent sprzeciwił się m.in. temu, aby obywatele Ukrainy, którzy znaleźli schronienie przed wojną w Polsce, mogli korzystać ze świadczeń socjalnych (takich jak „800+”, czyli zasiłek na dzieci) niezależnie od tego, czy pracują w Polsce. W jego opinii pomoc finansowa powinna trafiać przede wszystkim do osób aktywnych zawodowo.

Główne zmiany w nowym projekcie rządowym:

1. Świadczenia rodzinne tylko dla pracujących– obywatel Ukrainy, aby otrzymać wsparcie (przede wszystkim „800+”, tj. 800 złotych miesięcznie), będzie musiał pracować i zarabiać co najmniej połowę minimalnej pensji w Polsce. W 2025 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 4666 zł brutto miesięcznie (ok. 3511 zł netto). Oznacza to próg na poziomie ok. 2333 zł brutto miesięcznie. Wyjątkiem będą rodzice opiekujący się dziećmi z niepełnosprawnościami.
2. Ograniczenia w dostępie do opieki zdrowotnej– dorośli obywatele Ukrainy nie będą mogli korzystać z części świadczeń finansowanych przez państwo, takich jak programy lekowe, rehabilitacja czy niektóre świadczenia stomatologiczne.
3. Przedłużenie legalnego pobytu– status ochrony czasowej wprowadzonej na podstawie przepisów polskich, który pozwala Ukraińcom legalnie mieszkać i pracować w Polsce, ma zostać przedłużony do 4 marca 2026 r.
4. Ściślejsza kontrola przyznawania świadczeń– system ma zostać uszczelniony. Instytucje państwowe (m.in. ZUS i Straż Graniczna) będą wymieniały dane, aby sprawdzać, czy dana osoba faktycznie spełnia warunki do otrzymania pomocy.

Co się stanie, jeśli nowelizacja nie wejdzie w życie przed 1 października 2025 roku?

Obecnie pobyt obywateli Ukrainy w Polsce jest legalny do 30 września 2025 roku na mocy obowiązującej ustawy. Wszyscy czekają więc na uchwalenie nowelizacji, bo w przeciwnym razie pojawi się ryzyko braku ciągłości ochrony.

Problemy mogą dotknąć w szczególności:

• osoby, które nie korzystały z ochrony czasowej, lecz przyjechały do Polski po 24 lutego 2022 roku na podstawie wiz lub zezwoleń na pobyt, które były automatycznie przedłużane przez ustawę po upływie ich terminu ważności. Jeśli nowelizacja nie zostanie uchwalona na czas, pobyt tych osób może stać się nielegalny;
• obywateli Ukrainy prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą– jeśli nowelizacja wejdzie w życie dopiero po 30 września, osoby te na pewien czas utracą prawo do legalnego wykonywania działalności gospodarczej.

Kiedy nowelizacja może wejść w życie?

Projekt został przyjęty przez Radę Ministrów i w najbliższych dniach trafi do Sejmu (polskiego parlamentu). Rząd chce, aby prace odbyły się w trybie przyspieszonym– możliwe więc, że parlament uchwali nowelizację jeszcze we wrześniu 2025 r.

Po uchwaleniu przez Sejm i Senat oraz po podpisaniu przez prezydenta, nowe przepisy wejdą w życie nie wcześniej niż następnego dnia po publikacji w Dzienniku Ustaw.

Dzięki tej nowelizacji Polska chce utrzymać system pomocy dla obywateli Ukrainy, ale jednocześnie powiązać świadczenia z aktywnością zawodową oraz wprowadzić dodatkowe mechanizmy kontroli. Najważniejsze pytanie brzmi, czy nowelizacja zostanie uchwalona przed 1 października 2025 r., tak aby uniknąć luki prawnej w legalizacji pobytu i pracy części Ukraińców. Bądź zawszę na bieżąco z naszym newsletterem!