Blockchain a RODO: co mówią nowe wytyczne EROD?

8 kwietnia 2025 r. Europejska Rada Ochrony Danych (EROD) przyjęła Wytyczne 02/2025, które rzucają nowe światło na przetwarzanie danych osobowych przy wykorzystaniu technologii blockchain. Celem dokumentu jest wsparcie organizacji planujących wykorzystanie tej technologii w zgodzie z RODO.

Wytyczne opisują fundamentalne zasady działania blockchain, wymagają jasnego określenia ról i obowiązków podmiotów przetwarzających dane a także analizują interakcje pomiędzy aspektami technicznymi a zasadami ochrony danych z art. 5 RODO.

Co ważne, dokument zawiera również praktyczne zalecenia, jak pogodzić cechy blockchain (m.in. niezmienność zapisów, decentralizację, globalny zasięg) z wymogami RODO.

Wyzwania blockchain a wymogi RODO

Technologia blockchain niesie ze sobą szereg wyzwań dla ochrony danych osobowych. Niezmienność zapisów w blockchainie koliduje z prawem do sprostowania i usunięcia danych (art. 16 i 17 RODO).

Z kolei decentralizacja i rozproszenie infrastruktury utrudniają realizację zasad takich jak minimalizacja danych i ograniczenie przechowywania (art. 5 RODO) oraz koncepcji Privacy by Design z art. 25 RODO.

W praktyce oznacza to nie tylko trudności z określeniem, kto jest administratorem danych w rozproszonym rejestrze, ale również wyzwanie, jak zapewnić podstawowe prawa osobom, których dane trafiają do środowiska, gdzie informacje są trwałe i publicznie dostępne dla wielu uczestników.

Transgraniczny blockchain: ryzyka prawne i obowiązki firm

Innym wyzwaniem jest transgraniczny charakter wielu publicznych blockchainów. Dane osobowe zapisane w łańcuchu mogą trafiać do węzłów zlokalizowanych poza Europejskim Obszarem Gospodarczym, co skutkuje ich przekazywaniem do państw trzecich.

Taka sytuacja wymaga spełnienia restrykcyjnych wymogów rozdziału V RODO dotyczących transferów danych.

EROD wskazuje, że organizacje powinny identyfikować te przepływy danych już na etapie projektowania rozwiązania. Należy również zastosować odpowiednie mechanizmy prawne.

Przykładem mogą być standardowe klauzule umowne podpisywane z podmiotami spoza UE, które uczestniczą w sieci. Kluczowe jest, aby zawarcie takich umów nastąpiło jeszcze przed dopuszczeniem tych podmiotów jako węzłów blockchain.

Główne tezy i zalecenia Wytycznych EROD

W odpowiedzi na powyższe wyzwania, Wytyczne EROD formułują szereg zasad i rekomendacji dla administratorów danych wykorzystujących blockchain:

• Privacy by Design & Default: EROD wymaga uwzględniania wymogów RODO już na etapie projektowania blockchaina. Należy wdrażać środki ochrony danych od początku projektu, tak by operacje były niezbędne, proporcjonalne i ograniczały dostęp do danych tylko do uprawnionych odbiorców.
• Jasne określenie ról i odpowiedzialności: Organizacje muszą precyzyjnie definiować role uczestników blockchaina. W publicznych sieciach każdy węzeł może być uznany za administratora danych, dlatego EROD rekomenduje powołanie dedykowanego podmiotu prawnego (np. konsorcjum) jako administratora lub współadministratorów.
• Minimalizacja danych i przechowywanie poza blockchainem: Zgodnie z zasadą minimalizacji, na blockchain powinny trafiać tylko dane niezbędne do celu przetwarzania.
• Dane osobowe powinny być przechowywane poza blockchainem (off-chain), np. w szyfrowanych bazach danych, a w łańcuchu umieszcza się wyłącznie hashe lub odniesienia do tych danych.
• Realizacja praw osób, których dane dotyczą: Prawa wynikające z RODO muszą być realizowane pomimo użycia technologii blockchain. EROD zaleca przygotowanie procedur dla usunięcia, sprostowania lub anonimizacji danych oraz zapewnienie pełnej przejrzystości wobec użytkowników.
• Ocena skutków dla ochrony danych (DPIA): W przypadku wdrażania blockchaina organizacje powinny przeprowadzić DPIA, szczególnie gdy istnieje ryzyko naruszenia praw lub wolności osób. DPIA powinna obejmować analizę danych, kontekstu przetwarzania, transferów międzynarodowych oraz zastosowanych zabezpieczeń.
• Bezpieczeństwo i zarządzanie infrastrukturą blockchain: EROD podkreśla konieczność stosowania zaawansowanych środków bezpieczeństwa, m.in. szyfrowania, uwierzytelniania uczestników i monitoringu anomalii. Dodatkowo organizacje muszą mieć plany awaryjne na wypadek ataków lub błędów w sieci oraz zgłaszać wszelkie naruszenia ochrony danych zgodnie z RODO.

Innowacje Blockchain a RODO – dlaczego wymagana jest szczególna ostrożność

Podsumowując, technologia blockchain może być użytecznym narzędziem w innowacyjnych projektach, ale nie zwalnia z obowiązków RODO. Wręcz przeciwnie – wymaga dodatkowej rozwagi i zastosowania niestandardowych środków ochrony danych.

Najważniejsze jest świadome projektowanie systemów (zgodnie z zasadą Privacy by Design), unikanie zapisywania nadmiernych danych w niezmiennym rejestrze oraz gotowość do zapewnienia osobom ich praw pomimo technicznych ograniczeń. Przedsiębiorcy powinni ściśle śledzić wskazówki organów takich jak EROD i wdrażać ich rekomendacje w swoich rozwiązaniach blockchain, aby innowacja szła w parze z poszanowaniem prywatności i przepisów prawa.

Nie wiesz od czego zacząć? Skontaktuj się z naszą kancelarią, a pomożemy Ci wdrożyć praktyczne procedury, zminimalizować ryzyka prawne i bezpiecznie rozwijać Twoje projekty oparte na technologii blockchain.