AI Act art. 50: obowiązki oznaczania treści AI i Kodeks Praktyk od 2 sierpnia 2026 r. 

Już 2 sierpnia 2026 r. wejdą w życie kluczowe obowiązki dotyczące przejrzystości, wynikające z Artykułu 50 rozporządzenia AI Act. Przepisy te mają przeciwdziałać ryzyku dezinformacji i manipulacji, nakładając na przedsiębiorstwa wymóg jasnego oznaczania treści generowanych przez sztuczną inteligencję.

Żeby ułatwić biznesowi adaptację do nowych realiów , Europejski Urząd ds. AI (AI Office) opublikował Kodeks Praktyk (Code of Practice), przygotowany przez niezależnych ekspertów.

Co reguluje art. 50 AI Act? Obowiązki przejrzystości AI w praktyce

Artykuł 50 rozporządzenia AI Act, zatytułowany „Obowiązki w zakresie przejrzystości dla dostawców i podmiotów stosujących niektóre systemy AI”, stanowi fundament prawny informowania społeczeństwa o wejściu w interakcję ze sztuczną inteligencją.

Przepis ten reguluje następujące kluczowe obszary:

• obowiązek informowania o interakcji człowieka z maszyną (dla dostawców): Systemy AI przeznaczone do bezpośredniej interakcji z osobami fizycznymi (np. chatboty, asystenci głosowi) muszą być projektowane i rozwijane tak, aby jasno komunikować użytkownikowi, że ma do czynienia ze sztuczną inteligencją. Wyjątkiem są sytuacje, w których jest to całkowicie oczywiste ze względu na kontekst;
• znakowanie odczytywalne maszynowo (dla dostawców): Twórcy generatywnej AI, produkującej syntetyczne dźwięki, obrazy, wideo lub tekst (w tym modeli ogólnego przeznaczenia), muszą zagwarantować, by efekty pracy ich systemów były oznakowane w formacie nadającym się do odczytu maszynowego. Dzięki temu inne programy będą mogły łatwo wykryć, że treść została sztucznie wygenerowana lub zmanipulowana. Rozwiązania te muszą być skuteczne, interoperacyjne, niezawodne i solidne na próby usunięcia znaków;
• jawność systemów biometrycznych i rozpoznawania emocji (dla wdrażających): Podmioty, które wykorzystują systemy rozpoznawania emocji lub kategoryzacji biometrycznej, mają bezwzględny obowiązek poinformować osoby fizyczne, że są one poddawane działaniu tych technologii.
• etykietowanie tzw. deep fake’ów i tekstów (dla wdrażających):

• podmioty publikujące obrazy, wideo lub dźwięki, które łudząco przypominają rzeczywiste osoby, miejsca czy wydarzenia (deep fake), muszą czytelnie wskazywać, że treści te zostały wygenerowane lub zmanipulowane przez system AI. Pewne wyjątki przewidziano w przypadku twórczości artystycznej, satyrycznej czy filmowej – w takim przypadku oczywiście oznaczenie może być umieszczone w taki sposób, aby nie ingerowało w przekaz artystyczny. Należy jednak wyraźnie wskazać, że w treść ingerowała sztuczna inteligencja;

• oznaczane muszą być również wygenerowane lub manipulowane przez system AI teksty publikowane w celu informowania o sprawach leżących w interesie publicznym. Z tego obowiązku zwalnia jedynie poddanie tekstu weryfikacji przez człowieka (korekta redakcyjna) i przejęcie przez konkretną osobę lub przedsiębiorstwoodpowiedzialności redakcyjnej za publikację.

Powyższe informacje powinny docierać do użytkownika w sposób jasny, wyraźny i najpóźniej w momencie pierwszej interakcji lub pierwszego kontaktu z wygenerowaną treścią. Wymagane jest również, by oznaczenia spełniały rygory dostępności dla osób z niepełnosprawnościami.

Kodeks Praktyk AI Act – czym jest i jak pomaga spełnić obowiązki z art. 50?

Bezpośrednią podstawą do sporządzenia Kodeksu Praktyk jest właśnie Artykuł 50 AI Act. To w tym przepisie unijny legislator zachęca uczestników rynku do wspólnego wypracowania zasad, które pomogą przedsiębiorcom sprawnie i skutecznie wdrożyć nowe obowiązki w życie.

Odpowiedzią na ten apel jest unijny Kodeks Praktyk (Code of Practice), przygotowany przez niezależnych ekspertów. To praktyczny przewodnik, który pomaga spełnić nowe wymogi za pomocą gotowych, standardowych rozwiązań. . Wśród nich znajdują się m.in. gotowe ikony (np. z napisem „AI GENERATED” lub „AI MODIFIED”), które organizacje mogą bezpośrednio nakładać na generowane materiały.

Sam Kodeks Praktyk ma status całkowicie dobrowolnej instrukcji technicznej. Przedsiębiorstwa nie mają prawnego obowiązku, aby do niego przystępować, warto jednak zauważyć, że wdrożenie jego zasad to obecnie najbezpieczniejsza ścieżka biznesowa.

Dlaczego? Ponieważ postępowanie zgodnie z Kodeksem pozwala łatwo udowodnić organom kontrolnym zgodność podejmowanych działań z AI Act. Zdejmuje to z przedsiębiorstwa ryzykowne i kosztowne zadanie samodzielnego przekonywania urzędów, że jego autorskie, wewnętrzne metody znakowania treści są wystarczające i spełniają unijne rygory.

Kogo dotyczą obowiązki z art. 50 AI Act? Dostawcy i podmioty stosujące systemy AI

Nowe obowiązki obejmują szeroki rynek. Do Kodeksu – w charakterze sygnatariuszy – mogą przystąpić dwie główne grupy podmiotów:

• Dostawcy systemów AI (Providers) – w dużym uproszczeniu są to przedsiębiorstwa, które od podstaw tworzą i rozwijają modele oraz systemy sztucznej inteligencji.
• Podmioty stosujące systemy AI (Deployers) – to zdecydowanie najszersza i najbardziej zróżnicowana grupa biznesowa. Do tej grupy, pisząc najprościej, należą przedsiębiorstwa, instytucje, które nie tworzą narzędzi AI od zera, ale wdrażają gotowe, zewnętrzne rozwiązania w ramach prowadzonej przez nie codziennej działalności. Kategoria ta obejmuje przykładowo wydawców, redakcje, agencje marketingowe, działy HR, sklepy internetowe itp. .

Kodeks Praktyk AI Act: wymogi dla dostawców i podmiotów stosujących AI

Struktura dokumentu opiera się na trzech kategoriach zobowiązań. Zastosowane w nim słowa-klucze wyraźnie oddzielają twarde obowiązki („will”) i zalecane dobre praktyki („encouraged”) od działań w pełni opcjonalnych („may”).

Obowiązki Dostawców systemów AI (Providers):

• Znakowanie odczytywalne maszynowo (Commitment 1):

• Muszą: Wdrożyć wielowarstwowe rozwiązania techniczne, tak aby wyniki działania systemu były oznakowane w formacie nadającym się do odczytu maszynowego (machine-readable marking techniques). Obejmuje to m.in. kryptograficznie zabezpieczone metadane oraz niewidoczne znaki wodne osadzone w samym pliku. Dostawcy muszą też w swoich regulaminach zakazać użytkownikom usuwania lub modyfikowania tych oznaczeń.
• Zaleca się: Wzbogacanie metadanych o dodatkowe informacje (tzw. provenance), takie jak nazwa narzędzia AI, nazwa firmy (dostawcy) oraz precyzyjny opis modyfikacji wprowadzonych w treści.

•  Mechanizmy wykrywania (Commitment 2):

• Muszą: Udostępnić publicznie i co do zasady bezpłatnie narzędzia lub usługi pozwalające użytkownikom, organom i badaczom na weryfikację (wykrywanie), czy dana treść pochodzi z ich systemu. Narzędzia te muszą spełniać restrykcyjne wymogi prywatności, w tym politykę „zero retention” (natychmiastowe usuwanie przesłanego pliku po jego analizie).
• Można: Ze względu na potencjalnie niższą wiarygodność znaków wodnych w tekstach w porównaniu do obrazu czy wideo, dostawcy mogą ograniczyć dostęp do narzędzi wykrywających modyfikacje tekstu wyłącznie dla zweryfikowanych ekspertów (np. organów ścigania czy badaczy).

• Wymogi jakościowe i Compliance (Commitment 3 & 4):

• Muszą: Zapewnić, że ich systemy znakowania i wykrywania są skuteczne, rzetelne, interoperacyjne i odporne na cyberataki czy próby usunięcia znaków wodnych. Dostawcy muszą ponadto dokumentować procesy compliance, rygorystycznie testować rozwiązania przed wypuszczeniem ich na rynek oraz szkolić swój personel.

Obowiązki podmiotów stosujących systemy AI (Deployers)

• Ujawnianie deep fake’ów i tekstów (Commitment 1):

• Muszą: Wyraźnie i czytelnie ujawniać treści wygenerowane przez AI najpóźniej w momencie pierwszego kontaktu użytkownika z materiałem. W przypadku obrazów i wideo firmy muszą zastosować ikonę lub etykietę, w której głównym elementem jest napis „AI”. Ikona musi być widoczna i nie zasłonięta przez inne elementy. W przypadku materiałów dźwiękowych (audio) muszą na samym początku zastosować wyraźne ostrzeżenie słowne (audible disclaimer).
• Zaleca się: Uzupełnianie głównej ikony „AI” o dodatkową warstwę informacji, doprecyzowującą, czy treść została w całości wygenerowana („AI GENERATED”), czy jedynie zmodyfikowana („AI MODIFIED”). W przypadku długich materiałów wideo lub audio zaleca się przypominanie o obecności AI po przerwach reklamowych lub w regularnych odstępach czasu.

• Procesy wewnętrzne (Commitment 2):

• Muszą: Wdrożyć lub zaktualizować wewnętrzne procedury compliance (proporcjonalne do rozmiarów przedsiębiorstwa) dokumentujące sposób, w jaki firma realizuje obowiązek znakowania treści. Muszą również uczulać i szkolić swoich pracowników z zakresu nowych obowiązków prawnych.
• Zaleca się (Encouraged): Zapewnienie kanałów (np. formularzy kontaktowych), przez które odbiorcy mogą zgłaszać firmie braki lub błędy w oznaczeniach treści AI.

• Wyjątki dla twórczości artystycznej (Commitment 3):

• Muszą: W przypadku twórczości artystycznej, satyrycznej, fikcyjnej lub filmowej, oznaczenie deepfake’u można wdrożyć tak, aby było ono spójne z artystycznym lub twórczym zamierzeniem autora. Informacja o użyciu AI musi pozostać w pełni zauważalna dla odbiorcy, jednak sam sposób jej prezentacji można dostosować tak, by nie zakłócał estetyki ani przekazu dzieła..

• Nadzór redakcyjny (Commitment 4):

• Muszą: sygnatariusze, którzy publikują nieoznaczone teksty o sprawach publicznych wygenerowane przez AI, muszą udowodnić ,że przeszły one merytoryczną weryfikację. Wymaga to wdrożenia procedur kontroli redakcyjnej z udziałem człowieka (human review). Należy wprost wskazać konkretną osobę fizyczną lub prawną, która ponosi pełną odpowiedzialność redakcyjną za taką publikację.

Kary za naruszenie art. 50 AI Act – co grozi za brak oznaczania treści AI?

Brak przygotowania do nowych obowiązków z art. 50 AI Act może oznaczać nie tylko ryzyko kontroli, ale również poważne sankcje finansowe i utratę zaufania klientów. Dlatego przedsiębiorstwa korzystające z systemów AI powinny już teraz zweryfikować, czy ich treści, procesy i procedury spełniają wymogi dotyczące przejrzystości.

Wkrótce opublikujemy kompleksowy AI Guide, w którym szerzej omówimy wpływ regulacji technologicznych na prowadzenie biznesu w Polsce. Jeśli Twoja organizacja wykorzystuje sztuczną inteligencję w codziennej działalności, skontaktuj się z nami – pomożemy ocenić ryzyka, przeszkolić zespół i przygotować dokumentację zgodną z AI Act.